Canên hêja, em di saleke nû de dîsa Xızır pêşwazî dikin. Hêvî li wî ye, medet li wî ye, keramet li wî ye, rastî li wî ye. Ji rojhilat ber bi rojava ve diçe, ji Meşriqê heta Mexribê dimeşe, di vê rêwîtiya ronî de, di her qirçek xaka baweriya me de, di mala her canî de dikeve û giyan û wijdana wî diêşîne, ji sira veşartî tê û bi destê ku li ser tepsiya Kavutê datîne xuya dibe, Kapiya Car a ku ji bo kesên di Dar û Zorê de dibêjin “medet” hazir û amade ye, navê wê hêza nurê Xızır e.
Xızır di Mitolojiyê de
“Ebu’l Hukema” (Bavê Şehrezayan): Xwediyê vê berhemê Mahmut Erol Kılıç dibêje:
“Dema ku warên ‘Dîroka Olan’, ‘Dîroka Felsefeyê’ û ‘Dîroka Zanistê’ bi rêya diyakronîk ber bi paş ve bên birin, dê bê dîtin ku li ser xalek hevdem (senkronîk) ku her sê li hev dicivin, motîfeke hevbeş disekine.”
Mahmut Erol Kılıç wiha berdewam dike: “Ev fîgur ku di çand û kevneşopiyên cuda de, bi navên cihêreng xuya dibe, di çanda greko-latînî ya serdest de bi navê ‘HERMES’ navdar bûye.”
Di dîroka felsefeyê, dîroka zanistê û dîroka wêjeyê de ev fîgur bi rûyekî mitolojîk û nîv-mitolojîk xuya dibe; di warê dîroka ola de jî bi peygemberekî re tê nas kirin û li zemînek dîrokîtir dicive. “Toth” di ola kevn a Misrê de, “Uhnuh” di ola Îbranî de, “Buda” di Budîzmê de, “Hûşeng” di Zerdüştîyê de û “Îdrîs” di ola Îslamê de — hemû wekî hevwate yê vê “Hermes” tên hesibandin û ev di eslê xwe de destpêka lêkolînên olên berawirdî yên bi maneya nûjen e.
Di hewldanên yekîtîkirina xuyanên cuda yên vê motîfê de, mînak ramanwerên wek Taberî û Fehreddin Razî ku dibêjin “Uhnuh” ê Îbraniyan û “Îdrîs” ê Misilmanan heman kes in; û lê zêdekirina Bîrunî û kesên din ên ihtimala ku ew dikare “Buda” jî be, nîşan dide ka tora vê têkiliyê çiqas fireh e.
Her çiqas pir nehatibe qebûlkirin jî, kesên ku digotin ew kesekî ji serdemeke dereng e jî hebûn — mînak Ammonius Saccas ê Nîo-Feîsagorî, an Andreas aşpêjê ku bi Skender re li obê jiyanê geriya. Dîsa jî, dema em deqên nivîskî yên efsanevî yên li ser wî analîz dikin, tevî hemû cihêrengiyên di navbera wan rivayetan de, em dibînin ku motîfa “Hermes” di hemû çand û şaristaniyên de herî kêm di sê taybetmendiyên jêrîn de hevgirtî ye.
Taybetmendiyên ku nîşan didin ew çiqas nasnameyek gerdûnî ye ev in:
a) Bi awayek bi Tofanê re tê bîranîn; yanî an berî an jî piştî wê jiyaye.
b) Di hemû çandan de kesayetiyeke bilind, zana, nebî an velî heye.
c) Yê herî balkêş ev e ku di hemû kevneşopiyên de ew gihaye meqameke bilind û nemiriye.
Hermes di Mitolojiyê de
Di derbarê koka etîmolojîk a peyvê “Hermes” de ramanên cihêreng hene. Li gorî kesên ku dibêjin eslê vê peyvê Suryanî ye û maneya “Zana” dide, tamlamaya “Hermesü’l-herâmise” dibe “Zanayê zanayen”. Mandeist, ji ber ku yek ji melekên nurê Zehrun bi feleka rojê re nas dikin, ihtimala ku peyên “Hürmüz” an “Hermez” ji wir hatine û paşê ji aliyê Sabiyan ve bûye “Hermes” jî tê nîqaşkirin.
Ji ber ku Sabî “Hermes”ê Misrî wekî yek ji peygemberên xwe didît. Wekî din, di navbera navê “Buzasaf” ê ku Sabî ji bo “Hermes” bikar anîn û navê “Budha” de jî bişikiyek etîmolojîk a balkêş heye. Li gorî Îbraniyan navê wî “Uhnûh” e û maneyên “ders dan”, “ronahîkirin” an “ronîkirin” dide.
Di nêrînek din de tê gotin ku dibe ku “Ahnaton” ji xwedayên kevn ê Misrê bûbe “Uhnuh”, û “Oziris” jî bûbe “Îdrîs”. Dîroknasê Mes’udî dibêje peyvê “Hermes” maneya Utarîd dide û ji aliyê kozmîk ve girîngiyê dide, ne ji aliyê dîrokî. Wekî din di kevneşopiya Hindê de hem Budhayê felekî hem jî Budhayê dîrokî heye. Navê diya Budhayê dîrokî Maya ye. Ku navê diya Hermesê mitolojiya Grek jî Maia ye, berawirdên pir balkêş derxe holê.
Di çanda Kurd/Farsê de navê “Hûşeng” tê dayîn û li gorî wan ew yê yekem e ku ji tiştên bilind pê re hatiye axiftin û bapîrê wî Adem (Giyomert) saetên rojê û şevê fêrî wî kiriye. Wekî din, di navbera têgeha “Daena” ya Zerdüştîyê û têgeha “Tebîata Temam” ya Hermesîzmê de bişikên ecêb hene.
Li gorî hemû van rivayetên efsanevî, kesê yekem ku perestgeh ava kir û di nava wê de ji Xwedê re ibadet kir, yê yekem ku li ser zanista Tebabetê axiftin û yê yekem ku nûçeya hatina Tofanê da ev kes e. Tê rivayet kirin ku ji ber tirsa windabûna şehrezaniyê, piramîdên “el-Barbâ” û Panopolisê ava kirin û formûlên hemû zanistariyên ji bo yên ku piştî xwe têne li dîwarên hundirê wan xêz kir. Ji ber vê yekê di navbera peyvên “Hermes” û “Ehram” de jî têkiliyek tê danîn.
Ev kevneşopiya kevn a mirovahiyê ku mijara lêkolîneke dirêj e û gelek çandan digire, bê guman bi awayek ketin baweriya me jî.
Lê belê di awayê gihandina wê ya nûjen de, di çarçoveya mentiqê devrevî yê felsefeya alevî de û wekî beşek ji berpirsyariya civakî ya ferd, sembola rizgarkerek û hêzeke awarte, nirxek pîroz e.
Ev pîrozî, ne ji hêza wî ya awarte, lê ji sembola bûna rizgarkarê hevkariya civakî û ya demên zor û tengavê tê.
Di erdnigara me de, di wextê herî zor û bêimkana xweza û demsalan de, dibe wesîleya piştgiriya civakî; xuya dibe û mirovan ji berpirsyariyên xwe yên exlaqî, etîk û berevajî hev bîne bîra wan. Di nav Cem û civatê de wekî mêvan diçe mala her kesî û dikeve dilê her mirovî. Wekî Xızır/Hıdır/Hızır (maneya Kesk), di demên herî zor ên zivistanê de, di şevên dirêj û tarî de, nûçeya Cemreyên biharê û hêviya Newrozê ya ji nû ve jidayikbûna xwezayê parve dike.
Erkan ên Cemê, ji baweriyê derxistina jiyana civakî, tayê yekitiya civakî ya bi sorgu-görgü û rêzika dirêjî ya bi rızaliq hatî avakirin nû dike. Ev çand ku her sal bi dubarekirin berdewam dike, îro ji me re berpirsyariyên pir cihêtir jî datîne ser milê me û berdewam dike.
Ya Xızır Tu Esta
Ev rastiya pîroz a giyanîtiya me ya jorîn, di Mirovan de laş dibîne, ji wijdana Mirov xuya dibe, berpirsyariya mirov her sal carekê din di Cem û Civatên hatî kirin bîna wan dike, bi Dar û Didar îkrara xwe teze dike, bi sorgu-görgü xwe paqij dike, bi gulbengên hatî kişandin ruhê xwe safî dike, di rastiya civakî de yekdibe, ji yek kırk û ji kırk yek dibe, di wê çanda kevn a hatî pîrozkirin de, carekê din; Ya XIZIR, me ji rastiya vê Rêyê dûr nexe, li Rêyê bibe ronahî, her dem rêber bibe ku em ji mirovbûnê dernekevin. Ji Rêya ku giyanên xam têde ketine, bi înayet, kemalatê û rastiyê em jê derkevin. Ji aqilê ber bi wijdanê, ji wijdanê ber bi ruhê, ji ruhê ber bi bedenê, özümüzü di meydana mirovahiyê de, bi hişmendî û xizmeta berpirsyariya me ya civakî parve kirî derkevin.
Em mirovên ku aqil, wijdan û ruha vê gerdûnê li wan hatiye sipartin; ji xweza, ji kêzik û mêzik, ji her can û Zindî re bibe hêvî û kerema Xızır.
Di baweriya me de mirovê ji “Rêyê” derketiye zalim e û ji mirovbûnê dûr ketiye. Aşq be li rêya ku canên ku ji Xızirê bi aşq yek dikin kırk, û kırk dikin yek, û ku ji rêz û zordariya ku zalim bi nefs, tameh û zulm xera kiriye serî netewînin.
Îro li Sûriyê, ROJAVA û Alevî di Kêlka Komkujiyê de
HÊVÎ: Dema em komkujiyên ku Aleviyên Sûriyê rû bi rû mane jî bi ber çavan bixin, ne tenê ji bo îroyê, lê bi şêweya mertalek berevaniya civakî û parastinê, bi rêxistinkirina Berevaniya Sivîl (Xwe), bi awayekî saziyî û civakî, destê Xızır ê li me xuyabûyî dikare bibe hêviya yên di Dar û Zorê de. Hızır tenê dikare wekî rêberê hewl û têkoşîna me ji bo yên di tengavê de bigihêje. Ji bîr neke, berî her tiştî xweyê rêyê Sırri ji te re bi deng kiriye: “Her tiştê ku lê digeri di xwe de lê bigere”, “Tu xwe bizanî Heq û Xuda yî, tu xwe nizanî ji Heq cihê yî”. Em di dinyayeke ku zalimiyan hukm û hukumdariya wan heye de ne. Dê-duh Koçgiri, Dersim, Maraş, Çorum, Sivas…, û îro li rex me li Sûriyê êrîş û komkujiyên li dijî canên alevî berdewam dike.
Di boriyê de ji ber ku rêxistinkirî nebûn di vê komkujiyan de nekarîn bes ji hev re bigihên û bibin Xızır. Lê naha dema guhertina vê yekê û bi rêya saziyên mevcûd di demên zor û tengavê de amadekariya saziyî ya piştgir û rizgarker ava bikin hatiye û derbas dibe.
DESTÊ XIZIR Ê DIRÊJKIRÎ: BEREVANIYA SİVÎL (XWE) RÊXISTIN BIKIN
Berevaniya Sivîl Çi ye?
Berevaniya Sivîl; di dema şer de li dijî êrîşên dijmin, di dema aştiyê de li dijî her cûre karesatên xwezayî û felaketên mezin, xebat û tedbîrên bê çek, mafî û rizgarker in ji bo misogerkirina can û mal û kêmkirina windahiyê.
Berevaniya Sivîl Çi Digire Nava Xwe: Ji êrişeka terrorê ya gengaz, heya qezayek trafîkê, ji agirê li malê, heya agirê mezin ê daristanê, ji bûyera lehiyê heya erdhejek mezin, li dijî hemû Karesatan û rewşên awarte yên ku jiyana mirov û civakê radiwestîne, dikare bibe sedema windahiya can û malê, amadeyî û tedbîrkirî bûn, mijarê berevaniya sivîl e.
Yekîn an saziyên pispor hene ku xizmeta avakirinê, perwerdekirinê û rêveberiya xebata saziyî ya berevaniya sivîl didin. Di vî warî de, ji van saziyan û yekînan piştgiriya pêwîst dikare bê standin.
Ji ber ku girêdayî mijarê me ye, werin em li nivîsa Nivîskarê Alevî İsmail Pehlivan a li ser Berevaniya Sivîl-Xwe binêrin. Ji bo vê yekê her derê imkan û derfet hene. Bes ku nîyet bikin û dest bi pêkanînê bikin. Ev di nav karên herî acil ên roja me de ye.
İsmail Pehlivan bi gotina “Çima öz savunma kareke acil e?” wiha rave dike:
“Pêşketina hişmendî û jêhatîtiya betalkirina û ji holê rakirina her cûre tehdît an êrişên li wan bi hêza xwe di kes an avahiyên civakî de, ji rêxistinkirî bûnê derbas dibe. Naxwazim bifikrim ka dema ev avahî tune be dê çi bên jiyîn. Rêya anîna vê ber hişmendiyê, seferberiyeke perwerdeyê ya sîstematîk û rêkûpêk e.
Ku rêxistinên temsîlkara avahiyên civakî berevaniya xwe ya li dijî êrîş û xetereyên gengaz bidin ber kar, îro wekî karekî acil tê dîtin.
Rewşa misogerkirina ewlehiya xwe ya hebûnên civakî îro girîngtir bûye. Têkoşîna parastina xwe, azadkirina-mana xwe ya hebûnê, her roja diborê bûye mecbûrîtir. Kadirên pêşeng ên Alevî yên ku dê di kesî û civakê de hişmendiya xwe parastin, xwe parêztin, xwe hebûnkirin û domdarkirina hebûna xwe bidin, di amadekariya xebateke wisa de ne? Nizanim.
Di rêxistina berevaniya xwe de armancên:
- Amade bûna li dijî Karesatên Xwezayî û Felaketên Civakî.
- Bi mezinkirina kesên ku xwe diparêzin û xwegumanê wan bilind e civakê hêzdar kirin.
- Şideta civakî pêşgirtin û dawîlêanîn.
- Di kêlika şidetan de bi kêmtirîn zerer xwe ewle hiştin.
- Di kêlika xetereyê de rêbazên têkoşîna rizgarker pêşxistin.
- Ku kadr bi rêya kanalên ragihandinê yên civakî bi rêkûpêk û sîstematîk ragihandinê dikin; li dijî tehdît û bûyerên şidetan bi amade bûnê, bi rêya torê ku dê bê avakirinê yekser dînamîkên civakî tevbigerin.
- Rêbazên berevaniyê yên domdar, bikaranîbar û bibandor fêr bûn.
- Bi pêşxistina nêrînên cuda di jiyana civakî de hişyarî çêkirin.
- Alevî, berevaniya xwe li dijî kê û bi kê bikin?
- Li dijî kê? Bê guman pêşî li dijî dewletê, paşê li dijî terîqet û cemeatên ku olê bi xirapî bikar tînin.
- Hem li dijî êrişên antî-laîk, antî-demokratîk ên hukumetên siyasî jî divê opozîsyoneke hêzdar were rêxistinkirin.
- Peki bi kê? Bê guman ne xema nasnameya etnîk û baweriyê; bi çîna karkeran re! Dîrok ji mirovahiyê re îspat kiriye ka têkoşîna çînî çiqas serdest e. Yên xizan ên alevî, karmend û gundiyên alevî dema bi xwişk û birayên çîna xwe re yek bibin dê bibînin ka têkoşîna mafwergirtinê çiqas serketîtir dibe.
- Berevaniyeke xwe ya hêzdar ku xizmeta van armancan dike û ji bo domdariya bi kêmtirîn zerer ya hebûnên civakî li dijî êrişên pêşerojê, pêwist e ku kadrên nitelikî destên xwe bixin bin kevirê û bikevin rêyê.
- Avakirina vê avahiya hêzdar a tevgera aleviyê ya civakî û xêzkirina stratejiya têkoşînê îro mecbûrî ye.“
Pêş me mînakek Sûriyeyê heye ku ibretê ye. Dema hebûnên civakî yên berevaniya xwe ya xwe ava kirine li ber terorîstên Selefî teslîm nebûn; hebûnên civakî yên bê rêxistin û amade ne ji teslîmbûnê hilbijêrekî din tunebû wan.
Wekî Aleviyên Tirkiyeyê, dem ne dem e ku em felaketa aleviyên Sûriyê ya ji ber bê rêxistinîbûnê bijîn.
Pir zor nabe texmîn kirin ka vêca vê hovîtiya Rojhilata Navîn a bi destê sîstema emperyalîst tê birêvebirin berê xwe kida dide.
Alevî di salên 1970an de li Maraşê, Çorumê; di 1993an de li Sivas Madımakê, di 1995an de li Gaziyê felaketa wiha jiya û ezmûn kir. Ji bo amade bûna li dijî felaketên nû, divê bi rêxistinkirina berevaniya xwe provokasyonên plankirî bên betalkirî.
Avahiyên rêxistinî yên Aleviyên bi yekbûna têkoşîna rêxistinî ya çîna karkeran û bi sûdwergirtina ji ezmûnên rêxistinî wan re, bi avakirin a berevaniyeke xwe ya hêzdar di demeke kurt de, hesta xwegumanê civakê jî dê bê teşwîqkirin.
Bi avakirin a vê rêxistinê û misogerkirina hevgirtina hêza civakî, dê kadrên bi şaşitî hêjmaretî kêf û heyrût bike. Ev em jiya û dît di wextê xwe de.
Civaka Alevî ji êrîş û felaketên pêşerojê haydar e. Kar tenê li xebatên domdar û prensîbî yên kadrên pêşeng ên ku pêbawerî didin dimîne. Dema kadrên bi zanistê bi zanînê hatine sazkirî bi civakê re dicivine dê bibînin bi çi pêleke evîn têne girtibandin.
Xeter li ber derî ye… Kadrên alevî berpirsyariya xwe ya kesane û mana kesane ya xwe ji holê rake; bi xwehiş civakî hebûna civakê biparêzin û dest bikin ser xebatê mecbûr in. Sibe gelek dereng dibe.
Îro koma ku çîxara “Alewitiya Siyasî” dike hewl dide civata Sunnî teşwîq bike. Terîqet û cemeatên Selefî-Vehabî ên bi têgihîştina Emevî ya Islamê yên ji dilê civata Sunnî derdikevin, li kemîn rûdinişin û ji bo gihabûna teşwîqan berdan reaksiyonan dipîvin. Terîqet û cemeatên Selefî di milîtanên rêxistinkirî de ne. Ev milîtan ji kesên bi ruhê terorîst pêk tên. Ev terorîst xwe xistine kemîn, kelboyekê dixwazin.
Haydî! Werin canino; em yek bin, mezin bin da ku em sax bimanin! Bi aşqê muhebbetê…”
Erê, madem ku Hızır/Xızır dê di me de laş bigire, werin em sira bûna Hızır ji hev re çareser bikin û aşkar bikin. “Her tiştê ku lê dîgerî di xwe de lê bigere” dibêje Rêberên Rêyê yên Ehlê Rastiyê, XIZIR jî nîşan daye.
Wek Ozan Perişan Ali ê ji gundê Kaşan ê Maraş Elbistanê dibêje:
“Dil sarayekê ye, Evîn Sultanê ye. Dema mirovan xwe dizanin. Ya Xızır, Ya Xızır, Ya Xızır, Ya Xızır Canê min Ya Xızır. Ji bo kesên çavên wan dibîne li her derê hazir e. Lê ji bo yê ko, Xızır çi bike.”
Mixabin, îro li şûna bûna Hızırê hev, Hızır jî wek Mehdî tê hilanîn. Ew kudret a gerdûna manayê, Xızır Îlyas ê ji xwezayê ji hêla mitolojiyê ve hatiye afirandin bi hev re têkelî bûye, û ji xuyabûna sirra Kudretê ya Nurê di Mirovî de ku “Hezar navên wî hene, yek jê jî Xızır” ye, hê û hê dûrketiye û nekariye Xızırê di me de laşdê bibîne û bêhêvîyî hatiye.
Naha pêwist e mirov bibe Xızır û bigihêje.
Xızırê ji Meşriqê ber bi Mexribê Rê diçe, Çav li Rêyê, Nîyet li Zimên, Hêvî li Dilan, Ji bîr neke Ey Can, Car li te ye!, Ya Xızır Himmet li te ye, Keramet li te ye, Bereket li te ye. Can Cem bûne, li te dixwazin. Ey Can, Bigihêje Ya Xızır. Aşq be ji bo yê ku Özü Xızır, Sözü Xızır, Îzü Xızır e.
Car: Ragihandin bi carcaro, eşkirina rewşa xetereyê, daxuyanî. Nîyet kirin, Dilxwaziya alîkariyê.
