2022 yılı hak ihlali raporunu açıklayan İHD Amed Şubesi, geçtiğimiz yıl en az 260 çocuğun cinsel istismara maruz kaldığını, en az 178 yurttaşın gözaltında işkenceye uğradığını ve en az 2 bin 143 yurttaşın ise gözaltına alındığını söyledi
İnsan Hakları Derneği (İHD) Amed Şubesi “Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi 2022 Yılı İnsan Hakları İhlalleri Raporu”nu açıkladı. Açıklanan raporda 2022 yılında her alanda artan baskılara dikkat çekildi.
Saldırılar arttı
Şube binasında düzenlenen basın toplantısında konuşan İHD Eş Genel Başkan Yardımcısı Rehşan Bataray Saman, insansız hava araçları ve uçaklarla yapılan saldırılarda sivillerin yaşamını yitirdiği, mezarlıkların tahrip edildiği, ziyaretlerin engellendiği, mezarlık ziyaretleri sırasında yurttaşlara yönelik hakaret ve kötü muamele fiillerinin işlendiğini belirtti.
Basıklar arttı
Kurdistan kentlerinde çatışma ortamının yanı sıra ciddi bir ekonomik krizin yaşandığını da belirten Saman, beraberinde hak ihlallerinin artarak devam ettiğini belirtti. Saman, muhalif kesimlerin sürekli baskılanarak susturulmaya çalışıldığı, bunun Halkların Demokratik Partisi (HDP) kapatma istemiyle dava açılmasıyla kendini gösterdiğini kaydetti.
Cezasızlık yaygınlaştı
Cezaevlerinde, tecrit ve izolasyon, işkence ve kötü muamele yasağının ihlali, sevk/sürgünler, haber alma ve verme hakkının engellenmesi, infaz uzatma/yakma uygulamaları, tedavi hakkının engellenmesi, yaşam hakkı ihlalleri gibi daha birçok hak ihlalinin gerçekleştiğini belirten Saman, ihlalleri gerçekleştiren kamu görevlilerinin ceza almadıklarının tespit edildiğini kaydetti.
Kürt gazetecilere yönelik 2022’de saldırılara da değinen Saman, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesiyle kadın cinayetlerinin arttığını da sözlerine ekledi.
Seçim baskıları artacak gibi
Kürt sorununun Türkiye’nin en temel hak, özgürlük ve demokratikleşme sorunu olarak varlığını koruduğunun altını çizen Saman, hak savunucuları olarak her zaman Kürt sorununun demokratik, barışçıl ve adil çözümünü savunduklarını vurguladi. Saman, seçimlere de değinerek, “Diyarbakır merkezli yürütülen soruşturma kapsamında, tam da seçim arifesinde çok sayıda avukat, gazeteci ve aktivistin gözaltına alınması ve tutuklanması seçim öncesinde iktidarın anti demokratik ve baskıcı politika ve uygulamalarına devem edeceği ve baskıyı arttıracağını göstermektedir” şeklinde konuştu.
Ardından hak ihlali raporunu açıklayan İHD Bölge Temsilcisi Tahir Saçaklı da, “keyfi öldürme, silah ve orantısız güç kullanma, dur ihtarına uymama, Yargısız infaz’ sonucu kolluk güçleri tarafından açılan ateşle 6 yurttaşın hayatını kaybettiğini, 14 yurttaş çeşitli şekillerde yaralandığını ve köy korucuları tarafından açılan ateş sonucu 1 korucu ve 1 yurttaş yaşamını yitirdi, 1 yurttaş yaralandığını belirtti.
Saçaklı’nın aktardığı hak ihlalleri şu şekilde:
* Bölge hapishanelerinde 13’ü intihar iddiası ile 8’i çeşitli hastalıklar nedeniyle 21 mahpus yaşamını yitirdi. Gözaltında bulanan 1 yurttaşın intihar ettiği ileri sürülerek yaşamını yitirdiği öğrenildi.
* Faili meçhul adli saldırılar sonucu en az 3 yurttaş yaşamını yitirdi.
* Bölge kentlerinde en az 8 asker-polis intihar ettikleri ileri sürülerek şüpheli şekilde yaşamını yitirdi.
* Resmi hata ve ihmaller sonucu 2 yurttaş yaşamını yitirirken en az 329 yurttaş yaralandı.
* Bölge kentlerinde faaliyet yürüten 1 milletvekili ve 2 siyasi parti yöneticisine yönelik farklı tarih ve yerlerde gerçekleşen 4 ayrı saldırıda 1 siyasi parti yöneticisi yaralandı. Ayrıca 3 gazeteci, 2 öğretmen, 5 avukat, 4 doktor ve 6 sağlık görevlisi uğradıkları saldırılar sonucu yaralandı.
* Bölge kentlerinde ve sınır ötesi yaşanan çatışmalarda en az 114 kolluk görevlisi yaşamını yitirirken, 59 kolluk görevlisi de yaralandı. Aynı çatışmalar sonucu en az 267 silahlı militan yaşamını yitirdi. 9 sivil yaşamını yitirirken, 34 sivil yaralandı.
* 3 kişi silahlı örgüt militanlarının saldırısı sonucu yaşamını yitirdi.
* Sınır hatlarında 2 kişi donarak, 3 kişi vurularak yaşamını yitirirken, 2 kişi vurularak yaralandı.
* Mayın patlamaları sonucu 4 yetişkin (erkek), 3 çocuk yaralandı.
* Bölge kentlerinde 16 çocuk, 51 kadın, 21 erkek olmak üzere; en az 88 kişi şüpheli bir şekilde yaşamını yitirdi.
* Bölgede 10 kent ve bağlı 25 ilçe sınırlarında bulunan yüzlerce alanı (en az 440 alan) kapsamına alacak şekilde 15 defa özel güvenlik bölgesi ilan edildi.
* 2 kente bağlı 14 köyü kapsamına alacak şekilde 5 defa sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
* 1 köyde yaşayan 35 aile, asker baskısı ile göç etmek zorunda kaldı.
* 2 kente bağlı 4 kırsal bölgede orman yangını çıktı.
* Örgüt militanlarına ait 3 cenaze ailelerine teslim edilmedi.
* 5 kente mezarlıklar 6 kez tahrip edildi.
* 2 kente 3 toplu mezar iddiası ile insana ait kemikler bulundu.
Aile içi şiddet sonucu 39 kadın katledildi
* 8 kadın intihar etti, 2 kadın intihar teşebbüsünde bulundu.
* Aile içi şiddet sonucu 39 kadın yaşamını yitirdi, 17 kadın yaralandı, 1 kadın alıkonuldu.
* Toplumsal alanda uğradığı saldırı sonucu 18 kadın yaşamını yitirdi, 16 kadın yaralandı. Toplumsal alanda en az 5 kadına yönelik cinsel saldırı, 28 kadına yönelik şantaj ve tehdit gerçekleşirken, en az 2 kadın fuhuş yapmaya zorlandı.
En az 260 çocuk istismara maruz kaldı
* 8 çocuk intihar etti, 4 çocuk intihar girişiminde bulundu.
* Aile içi şiddet sonucu 8 çocuk yaşamını yitirdi, 3 çocuk yaralandı, 2 çocuk cinsel istismara maruz kaldı.
* Toplumsal alanda şiddet sonucu 8 çocuk yaşamını yitirdi, 6 çocuk yaralandı. Toplumsal alanda en az 260 çocuk cinsel istismara maruz kaldı, 2 çocuk fuhuş yapmaya zorlandı, 1 çocuk ise alıkonuldu.
En az 178 yurttaş gözaltına işkenceye uğradı
* Bölgede en az 15 yurttaş gözaltında, 178 yurttaş gözaltı yerleri dışında (sokak, ev baskını) işkence ve kötü muameleye maruz kalırken, en az 42 mahpus hapishanelerde işkence ve kötü muameleye maruz kaldı.
* En az 20 yurttaş kolluk görevlilerinin ajanlık dayatmalarına maruz kalırken, 13 yurttaş tehdit edildi.
* Okullarda en az 2 çocuk şiddete maruz kaldı.
* Toplumsal gösterilerde kolluk görevlilerinin müdahalesinde en az 7 yurttaş şiddete maruz kaldı.
En az 110 çocuk gözaltına alındı
* Bölge kentlerinde en az 110’nu çocuk 2 bin 143 yurttaş gözaltına alındı.
* 1’i çocuk en az 194 yurttaş tutuklandı. En az 2 yurttaş hakkında ev hapsi kararı verildi.
* Bölgede en az 1.109 ev/iş yeri baskına uğradı.
Yasaklar sürdü
* Bölge kentlerinde yapılmak istenen 14 etkinlik yasaklandı.
* 2 gazete ve 1 kitap sayısına kolluk görevlilerince el konuldu.
* 4 basın yayın kurumu baskına uğradı.
* 26 soruşturma dosyasında 136 yurttaş hakkında soruşturma başlatıldı.
* 16 dava dosyasında 76 yurttaş hakkında dava açıldı.
* Aralarında siyasetçi, gazeteci ve kamu emekçilerinin bulunduğu 40 dosyada 127 yurttaş hakkında değişik hapis ve para cezaları verildi.
* 14 siyasi parti binası, 3 dernek saldırı veya baskına uğradı. 1 dernek hakkında kapatma istemiyle dava açıldı.
* Kolluk görevlileri tarafından en az 19 toplantı ve gösteriye müdahale edildi, en az 10 toplumsal gösterinin gerçekleştirilmesine kolluk görevlileri tarafından izin verilmedi.
* Bölgede bulunan 23 kentin 17’sinde valilik kararıyla toplantı ve gösteriler 125 defa yasaklandı.
En az 353 tutuklu sürgüne maruz kaldı
* Hapishanelerde 77 mahpus gerekçe gösterilmeden başkaca hapishanelere sevk edildi. Diyarbakır E Tipi Hapishanesinin kültür merkezine dönüştürüleceği gerekçesiyle 276 mahpus başka hapishanelere sevk edildi. Böylelikle en az
* 353 mahpus sevk ve sürgüne maruz kalmıştır.
* En az 34 mahpusun sağlık hakkı, 7 mahpusun aile görüşü hakkı, 10 mahpusun haberleşme hakkı, 8 mahpusun sosyal etkinlik hakkı ihlal edildi.
* En az 12 mahpusa disiplin cezası verildi.
* En az 27 mahpus tecrit ve izolasyona maruz kaldı.
* En az 14 mahpusun infazı çeşitli gerekçelerle (kurula çıkmadığı, disiplin cezası, pişman olmadığı, dini ve milli günlerde törene katılmadığı) ertelenirken, 43 mahpus ise farklı hak ihlallerine uğradı.
En az 34 işçi hayatını kaybetti
* İş güvenliğinin sağlanmadığı çalışma koşullarında yaşanan kazalarda en az 1’i çocuk 34 işçi yaşamını yitirdi, 159 işçi yaralandı.
* En az 33 işçi işten çıkarıldı, 2 kişi görevinden alındı, 7 kişi ihraç edildi.
* Eğitim Hakkına Yönelik Ayrımcı Uygulamalar: En az 2 okulda öğrenciler Kürtçe seçmeli dersi seçmesine rağmen “sayı yetersiz” iddiasıyla Kürtçe dersi açılmazken, 1 üniversite yurdunda ise Kürt öğrenciler başka öğrenci gruplarınca tehdit edildi.
* Engelli Haklarına Yönelik İhlaller: En az 1 engelli yurttaşın sosyal güvenlik hakkı ihlal edilirken, 1 engelli yurttaş ise ayrımcı uygulamaya maruz kaldı.
* Ayrımcılık: En az 5 yurttaş inancı, 7 yurttaş ise etnik kimliği nedeniyle ayrımcılığa uğradı.
* Mülkiyet Hakkı: En az 1 yurttaşın mülkiyet hakkı ihlal edildi.
* Çevre Hakkı: Belediye ve şirketlerin en az 4 çalışmasından kaynaklı çevre kirliliği gerçekleşirken, 3 bölgede uzun süre orman kesimi yapıldı.”
Açıklamanın ardından her ayın ilk Cuma günü gerçekleştirilen “Barış Nöbeti” eylemi devam etti.
AMED
