Necdet Saraç’ın “Sosyal Demokrasi – Başka Bir Düzen Mümkün” isimli kitabı çıktı. Asi Kitap tarafından basılan, 192 sayfa olan kitap, Ağustos 2016 ile birlikte kitapçılardaki yerini aldı. Kitabın içeriğini kapak yazısı şöyle özetlemiş;

“Sosyal demokrasi iktidarı hayal mi?

Yüzyıl kendini yenileyemiyor…

“Sosyal demokrasinin iktidarı hayal değil” diyenler 21. yüzyılın “romantikleri” mi?

Demokrasi ile sosyalizm idealini birleştiren, eşitlikçi, özgürlükçü başka bir düzen kurmak mümkün mü?

21. Yüzyıl böyle bir yüzyıl olabilir mi?

“Krizler ne kadar acılı ve tehlikeli olsalar da, savaşların verildiği ve kazanıldığı zeminler” değil mi?

*

Dünya’da ve Türkiye’de sistemi tartışmadan “devleti ele geçirme” mücadelesi, yerini devleti demokratik ve sosyal olarak yeniden inşa etmeye, demokratikleştirerek dönüştürmeye bırakmalıdır. Bunun da yolu sosyal demokrasinin devrimci bir yaklaşımla kendisini yeniden yapılandırmasından ve “sosyal refah devletini” de yeniden tanımlamasından geçmektedir…

Sosyal demokrasi yapısı gereği “reformisttir”.

Reformist taleplerin bile “devrimci sayıldığı” bu dönemde sosyal demokrasi “yıkıcı bir yapıcı” olarak “düzeni değiştirme” şansına sahiptir…

Türkiye sosyal demokrasisi değişirse Türkiye değişir. Türkiye değişirse bölge değişir…

*

İşte bu kitap hem sosyal demokrasinin temel tezlerine sorularla cevap veriyor, hem de 21. Yüzyılda “yeni bir düzenin” kurulabileceği “hayalini” tartışmaya açıyor…”

Aram Dîkran’ın eski kasetlerinde şarkıların söz ve müzikleri kime ait yazmıyordu. 148 şarkının kime ait olduklarını ortaya çıkardım ve 2007 yılında “Hunerkom Akademi Mîr” isimli kitabımda yayınladım.

Yine hayatı ve müzik kariyerine ilişkin de ilk kez yayınlanan bilgilere yer vermiştim.

Mamoste vefat edince o kitaptaki bilgiler alınıp gazetelerde yayınlanıyor ama kaynak gösterilmiyor. Bazı rakamlar var, onları bulmak için insanın haftalarca çalışması gerekir. Sanki bu arkadaşlar kendileri araştırmış gibi kendi adlarıyla yayınlıyorlar. Google’da bakınca kendi araştırmam başkalarının adına çıkıyor. O nedenle kitabın o bölümünü Türkçe’ye çevirdim. (Kitap Kürdçe çıkmıştı. Yüz sanatçıyı araştırmıştı. Toplam 407 şarkının sahiplerini bulup yayınlamıştım. İlgi duyanlar Mezopotamya Yayınevi’nden isteyebilirler.) Aşağıda kitapta Aram Dîkran’a ilişkin yayınladığım bölümü veriyorum. Yazı 2006 yılında yazıldı:

***

Aram Dîkran, Avrupa’da 12 Kürdçe albüm çıkardı. Bu albümlerden 11 tanesinin kapağında okuduğu şarkıların söz ve müziklerinin kime ait olduğu yazmıyor. Bu 11 albümde 160 şarkı okunmuş ancak kimlerin olduğu bilinmiyordu. 72 yaşında olan ve Kürd müziğine büyük katkılar sunan sanatçıya ulaşıp onları belgelemek gerekiyordu.

Aram Dîkran ile Brüksel’in en güzel yerlerinden Grand Place’ta buluştuk. Yağmurlu bir gündü. Dîkran, her zamanki gibi şık giyinmişti. Lacivert takım, kravat, fotur şapka ve güleç bir yüz… Bir cafeteryada oturup sohbete başladık.

Dîkran, ailesinin Sason’un Bianda köyünden olduğunu söyledi. Bu köy 1915 Ermeni Katliamı’nda büyük darbe alıyor ve köyden sadece 15-20 kişi kurtuluyor. Bunlardan birisi de Dîkran’ın babasıdır. Baba, Qamişlo’ya kaçmayı başarıyor.

Aram Dîkran, “Ailemizden kimse kalmadı. Bazıları telefon açıyor. Diyarbakır’dan da arıyorlar. ‘Akrabayız’ diyorlar ama görüşemedik. İspat da yok. Ben görmemişim. Babam da yok ki tanısın” diyor.

Aram Dîkran’ın anne tarafı da aynı akibeti yaşıyor. Anne tarafında sadece annesi ve teyzesi Qamişlo’ya ulaşabiliyor. Diğerlerini bir daha kimse görmüyor. Dîkran, “Annem ve teyzem tek gelebildiler. Başka akraba da yok. Şimdi teyzem de öldü. Eski akrabaları bulmak epey zor” diyor.

Aram Dîkran’ın anne ve babası Qamişlo’da tanışıyor ve evleniyorlar. 15 Ocak 1934’te Aram Dîkran doğuyor. Oğlak burcu olan Dîkran, burcunun karakteristik özelliklerini de taşıyor. Bazı astrologlar, “Oğlaklar 30’una kadar hayata toz pembe bakarlar. Ama iz bırakırlar. Büyük insanların çoğu da oğlaktır” der. Aram Dîkran da hayata toz pembe bakıyor. 15 yaşından itibaren cümbüşüyle eğlenceler düzenler, durmadan şarkı söyler, içki sohbetlerinde sabahlar. Ailesinin Sason’daki ekonomik durumu iyi değildi. Babası da Qamişlo’da inşaat işçisiydi. Aram’ın da zengin olmak gibi bir düşüncesi olmuyor. Tek derdi güzel ve eğlenceli yaşamak oluyor. Zaten cümbüşü çaldı mı etrafı kalabaklaşıyor ve keyif çatıyorlar. Bugün 72 yaşında olan sanatçının en çok özlediği günleri işte o çatır keyif çalıp söyledikleri günler…

Aram Dîkran, hayatın onu sürüklemesine razıdır ama aynı burcu taşıdığı Muhammed Ali, Clay, Al Capone, Çiçero, Newton ve Nazım Hikmet gibi büyük bir insan olmanın enerjisini de taşır. Çünkü; durmadan beste yapar.

Profesyonel sanatçılığa 1953’te Qamişlo’da başlıyor. 1953-1996 arasında sanatını Qamişlo’da icra ediyor. Bu yıllarda Güneybatı Kürdleri içinde en ünlü sanatçılardan biri odur.

1966’da da Erivan’a yerleşiyor ve 1966-1985 arasında Erivan Radyosu’nda çalışıyor. Bu defa dost-hayran kitleleri arasında değil radyoda şarkılar söylüyor. Ama radyo yılları ününün Kürdistan’ın diğer parçalarına yayıldığı yıllar da oluyor.

Aram Dîkran, 1990’da da Avrupa’ya geliyor. 16 yıldır da yaşamını burada sürdürüyor.

Aram Dîkran’ın Müzik Kariyeri

Aram Dîkran, 53 yıllık müzik yaşamında Ermenice, Kürdçe, Arapça ve Türkçe 435 şarkı okuyor. Kendi deyimiyle bunlardan 230’u Kirmancî, 150’si Arapça, 30’u Türkçe, 10’u Süryanice, 8’i Yunanca  ve 7’si de Zazaca’dır. Ancak Aram Dîkran tüm şarkılarını albümlere okumadı. Geçmişte albüm olanağı yoktu. Örneğin Mihemed Mamlê de yaşarken albüm çıkaramadı ama 650 şarkı kaydetmişti. Geçtiğimiz yıllarda Husen Reber o şarkılardan 21 CD çıkardı. Aram Dîkran, yine de yeni teknolojiye ulaştı ve bugüne kadar şu albümleri çıkardı:

Aram Tîgran I

Kurdistan’e

Çîyayê Gebarê

Serxwebûn Xweş e

Dil Axe

Rabin

Teofil Üzerine

Zîlan

Xazî Dîsa Zarbûma

Keçê Dinê

Evîna Feqiyê Teyran

Ey Welato Em Heliyan

Aram Dîkran’ın kasetlerinin çoğunda şarkıların söz ve müziklerinin kime ait olduğu yazılmıyordu. Büyük sanatçı, çok değerli zamanını bize ayırdı ve tek tek şarkıların kime ait olduklarını yazdık. Yaklaşık 3 saat süren bu çalışma sonunda 148 şarkının kime ait olduklarını kaydettik. Söz ve müziklerin kime ait olduğu yazılmayan, ancak şimdi belgelenen kasetler şunlardı: Serxwebûn Xweş e, Dil Axe, Teofil Üzerine, Zîlan, Kurdistan’e, Çîyayê Gebarê, Ey Welato Em Heliyan, Rabin, Aram Tîgran I, Xazî Dîsa Zarbûma ve Keçê Dinê. (Şarkıların sahiplerini kitapta yayınladım. Eve geldikten sonra tek tek şarkıları dinleyip yaşayan sanatçılar, şairler ve kitaplarla karşılaştırmalar yaparak ve tekrar Mamoste Aram’a onaylatarak yayınlamıştım. Daha sonra Mamoste’nin söz yazarını unuttuğu kimi şarkıları tesadüf eseri okuduğum şiir kitaplarından öğrenmiştim. Örneğin beş tanesi Feqîr Ehmed’e aitti. Mamoste Feqîr Ehmed’i de arayıp onaylattım.)

Şarkılarının Analizi

Aram Dîkran’ın bir özelliği şarkılarının müziğini genelde onun yapıyor olmasıdır. Örneğin, “Mazlum Şêrê Kurdistan e” gerillaların yazdığı bir şarkıdır. Müziği Aram Dîkran’a aittir. Başka örnekleri de şöyle sıralayabiliriz:

Ey Dîlberê                     Gotin: Feqiyê Teyran    Muzîk: Aram Dîkran

Îro li Welat Şer e           Gotin: Dr. Feyzullah     Muzîk: Aram Dikran

Kurê Min                      Gotin: Mîkaîle Reşîd     Muzîk: Aram Dîkran

Taqîqê Çav Belekê                 Gotin: Şamîram   Muzîk: Aram Dîkran

Weylo Li Min                         Gotin: Feruşan Haco     Muzîk: Aram Dîkran

Med-TV                        Gotin: Mele Dilbirîn      Muzîk: Aram Dîkran

Gundê Şamiram            Gotin: Ehmede Gogî     Muzîk: Aram Dîkran

Wextê Zerya Min Nîşan Kirin Gotin: Simoye Şemo     Muzîk: Aram Dîkran

Az olmakla birlikte söz ve müziklerini kendisinin yaptığı şarkılar da vardır. Buna “Ax Lê Gidyanê” “Bahre Vane” “Gulbinaz” ve “Gul Şerîn e” örnek olarak verilebilir.

Aram Dîkran’ın babası da müzikle uğraşıyordu. Sanatçı babasının yaptığı bazı şarkıları da albümlerinde okudu. “Çil Kezî”, “Hay Dil Dilo”, “Şeva Tarî”, “Bilbilo”, “Ay Dil û Elekya Zer” ile “Sebra Dilan” ve “Lêv Şêrîna Min” gibi… Yine babasının yazdığı, kendisinin bestelediği bazı şarkılar da bulunmaktadır. Bunlara da “Gulgulî Ha Gulgulî” ve “Meqamê Govendê”yi örnek olarak gösterebiliriz.

Sanatçı büyük Kürd şairi Cegerxwîn’in eserlerinden de esinlenmiş ve şarkılar üretmiştir. “Eman Leylê”, “Şev Çû”, “Sebra Dila”, “Dil Axe”, “Newroz”, “Bi Xêr Hatî Tu Newrozê”         bunlardan birkaçıdır.

Aram Dîkran, Kürdlerin yüzlerce yıldır söylediği halk şarkılarını da seçerek kendi albümlerinde yer vermiş ve değerli kılmıştır. “Horom Horom”, “Yarim Goranî”, “Digerim” ve “Fidan Yar” bunlara örnektir.

Sanatçı, kendi halkının bazı şarkılarını da Kürdçe’ye çevirdi veya müziklerinden faydalanarak Kürdçe eserler yaptı. Örneğin, “Vegere Welat” şarkısının sözleri Aram Dîkran’a, müziği Ermeni halk müziğine aittir. “Nînaqan”, “Narên e Lerê” ve “Rebe Here Welate Xwe” şarkıları da Ermeni Halk Şarkıları’dır ve Aram Dîkran tarafından Kürdçe’ye çevrilmiştir.

Kürd kamuoyuna yönelik olarak hazırlanan albümlerde sanatçı Ermenice şarkılar da okudu. Bunlardan da “Zof Gîşer”, “İnçelini” ve “Rabe Lawo” şarkılarını örnek olarak verebiliriz.

Türkiye’de “Sarı Gelin” olarak bilinen şarkıyı da albümlerinde “Axçik” olarak okuyan sanatçı bu konuda kamuoyunun yanıltıldığını söyleyerek şu bilgiyi verdi: “Bu şarkının söz ve müziği anonimdir. Ben Ermenice’den Kürtçe’ye çevirdim. Şarkının orjinal adı Sari Axçik’tir. Ermenice’de ‘Sari’ dağ anlamına geliyor. ‘Axçik’ de gelin demek. Yani ‘Dağ Gelini’ anlamına geliyor. Nedenini bilmiyorum ama Türkler Dağ Gelini’ni Sarı Gelin yaptılar.”

Aram Dîkran, Kürd gerillalarının mücadele ve yaşamını yitiren arkadaşları üzerine yazdığı bazı şiirleri de şarkı yaparak müzikseverlere ulaştırmıştır. Bunlardan şu şarkıları örnek olarak gösterebiliriz: “Gerillaye sere çiya”, “Binevşa Berivane”, “Hevale Firat” ve “Zîlan”.

“Evîna Aram”

Kürt sanatçılar, Aram Dîkran’a 2005 yılında bir sürpriz yaptı. “Evîna Aram” adıyla bir albüm çıkaran sanatçılar Aram Dîkran’a ait 14 besteyi okudu. Mîr Muzîk’in çıkardığı albümde şu sanatçılar şarkıları seslendirdi:

Fatê (Siya Darê)

Rotînda (Yerîvan)

Seyîdxan (Leylanê)

Gulistan (Sebra Dila)

Serhat-Çar Newa (Yaramina Bedêw)

Harun-Koma Rewşen (Hatin)

Diyar (Leyla)

Xelîl Xemgîn (Xemilîlî Zozan)

Kawa (Zerîya Min)

Delîl Dîlanar (Zar Buma)

Şemdîn (Şeva Tarî)

Xêro Abbas (Şev Çû)

Xemgîn Bîrhat (Gûl Firoş)

Albüm çıktıktan sonra da Aram Dîkran için özel bir resepsiyon verildi. Wuppertal’de yapılan bu resepsiyona Kürd dünyasının ünlüleri katıldı. Çok duygulanan Aram Dîkran, konuşmasında dinleyicilerine, albümü ve resepsiyonu hazırlayan herkese teşekür etti. Sanatçı resepsiyonda mini bir konser de verdi. Şarkıları tüm konuklar birlikte seslendirdi. Aram Dîkran, o gecenin kendisi anlamını şöyle ifade ediyor: „Benim için bir tarih oldu. Çocuklarıma ve torunlarıma tarih oldu.

„Sanata Doyamadım“

47 yıldır evli olan Aram Dîkran’ın iki kızı, bir oğlu var. Üç çocuğunu da evlendiren Dîkran aynı zamanda bir dede. Sürekli kimliksiz ve yabancı olarak adlandırılan insanların içinde yaşayan Dîkran, ekonomik olarak zengin olamadı ama her sanatçıya nasip olmayacak bir müzik kariyeri yaptı ve Kürdler içinde en popüler ve en saygıdeğer sanatçılardan birisi oldu.

Dîkran’a “Çok ünlü oldunuz. Eksikliğini hissettiğiniz bir şey var mı” dediğimizde şu yanıtı veriyor: “Gözüm sanata doymadı. Şarkılara, çalmaya doymadı. Ne zaman doyacak bilmiyorum. Ben sanatı sevdiğim için herhalde. Benim için baldır, yaşamdır, vitamindir. Ayrıca gençken çevremiz doluyordu. Sabaha kadar otursaydık doymazdık. Çok içiyorduk. Benim tercihim viski olurdu. Halen de severim. O eğlenceli günleri unutamıyorum. Yeni dergiyi çıkaranları kutluyorum. Kuzeyli dinleyicilerime selamlarımı iletiyorum. Hepsine hayatlarında başarılar ve mutluluklar diliyorum.”

Not: Burada fotoğrafını yayınladığımız kaset 1979’da Hollanda’da çıktı.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın her yıl ele aldığı dini özgürlükler raporunda Türkiye’de devletin cem evlerini ibadethane olarak tanımayı reddettiği vurgulanıyor. Alevi çocukların Sünni İslam’a göre eğitim almaya devam ettiği kaydedilirken raporda, açıkça İslami değerlere saygısızlık yapanların soruşturulmaya devam ettiği bilgisi yer alıyor.

Her yıl olduğu gibi, Heybeliada Ruhban Okulu’nun hala açılmadığına dikkat çekilen raporda, “buna dair bir gelişme yok ifadesi” kullanılıyor. Türkiye’de Sünni din adamları yetiştirilirken, diğer dini grupların din adamı yetiştirmesine izin verilmediğinin de altının çizildiği rapor, devletin Sünnilere ait camilere kaynak aktardığını ama diğer dini grupların ibadethane alanı belirlemesine kısıtlamalar getirdiğini belirtiyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın dünyada 2015 yılındaki dini özgürlükleri incelediği raporuna göre, Türkiye’de Müslüman olmayanlar fiziksel şiddete ve tehditlere maruz kalıyor ve buna dair örneklere yer veriliyor. Ermeni cemaatinden örnek veren raporda, Patrikhane’nin tüzel kişilik olarak görülmemesinden dolayı cemaate ait mülklerinin özel kurullarca tutulduğuna dikkat çekiliyor. Bu mülklerin alımı ya da satımı yönündeki kararlar konusunda Patrikhane’ye yetki verilmiyor.

Raporda, Rum Ortodoks Patriği’nin “ekümenik” sıfatıyla tanınmadığı da önceki yıllardaki raporlarda olduğu gibi dikkat çekilen noktalardan.

Raporda çeşitli davalara yer verilmiş. Bunlardan biri 2014’te Okmeydanı’ndaki olaylarda polis kurşunuyla vurulan Uğur Kurt davası. Davanın 2016’ya ertelendiğine dikkat çekiliyor.

Üniversiteler dahil birçok devlet kurumunda mescitler açıldığına ancak Aleviler için benzer yerler açılmasına izin verilmediğine de vurgu yapılıyor. Rapora göre Yahudi toplumunu hedef alan antisemit propaganda da devam ediyor.

amerikaninsesi.com

Askeri operasyonların sürdüğü Dersim- Ovacık karayolunun 30’ncu kilometresinde fiber optik arızasının tamiratını yapmaya giden işçi Şükre Abay tek kurşunla vuruldu.

Karayolunun bulunduğu Munzur Vadisi’nde askeri operasyonlar dün de devam etmişti. Sabah saatlerinde ise Türk Telekom’a ait bir aracın askerler tarafından vadiye girişine izin verildi.

Dersim-Ovacık karayolunda yaşanan arızanın tamiratı için yola çıkan işçilerden Şükrü Abay’ın (46) ise bu sırada tek kurşunla vurulduğu öğrenildi. Kim tarafından vurulduğu bilinmeyen Abay, Tunceli Devlet Hastanesine kaldırıldı. Abay, yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Dersim’de önceki geceden itibaren kapatılan Munzur Vadisi’nin savaş uçaklarıyla bombalandığı öğrenilirken araziye asker yerleştirildiği belirtildi.

KAYNAK: EVRENSEL GAZETESİ

“Ben de sana onu söyleyecektim” Kerem isminde cesur bir işçinin 70’li yıllardaki örgütlenme ve mücadele sürecini anlatan bir roman.
Evrensel Basım Yayından bu ay basımı ve dağıtımına başlanan roman, aynı zamanda Evrensel Gazetesi Yazarı olan Ender İmrek’in ilk romanı.
“Yüzme bilmeden okyanusa açılan cesur bir işçinin hikâyesi” olarak ifade edilen romanda İmrek, mücadeleyi, direnişi ve aşkı konu alıyor.
İmrek, romanın kahramanı Kerem ile dönemin işçi sınıfı mücadelesini ve partileşme sürecini yansıtıyor.
“O gece çok geç saatte eve ulaştılar. Önce duş aldı. Ellerindeki yaralar, omzuna yediği taşların bıraktığı morluklar iyice açığa çıktı. Bir şeyler yiyip uzandı. Sabah işe gitmeyecekti. Gidip tuzağa düşmemeliydi. Yoldaşlar da öyle demişti. Hadi Çalışkan’ı hatırladı. Şantiyedeki ilk direnişi, onun etkileyici işçi önderi ve direnişçi ruhlu halini gözlerinin önüne getirdi. Hadi, o akşam her zaman kaldığı barakada bile kalmamıştı. Bir an tereddüde kapıldı: Ya ev basılırsa…”

ENDER İMREK KİMDİR?
Ender İmrek, politik yaşamla genç yaşlarda tanıştı. Aralık 1979’da Adana’da gözaltına alındı, birkaç ay tutuklu kaldı. 12 Eylül Askerî Darbesinden sonra tekrar gözaltına alındı. Aylarca süren polis sorgusundan sonra tutuklandı. Üç yılı aşkın süre cezaevinde kaldı. Yargılandığı davalardan beraat etti. Seksenli yılların ortalarında yeniden politik ve örgütsel çalışmalar içinde yer aldı. Siyasi parti kuruculuğu ve yöneticiliği de yapmış olan İmrek’e, politik çalışmaları, yazıları ve konuşmaları nedeniyle davalar açıldı, cezalar verildi. Kürt sorununun demokratik çözümü kapsamlı yazılarından dolayı, bir etkinlikte “Dersim” dediği için yargılandı. İşçi çalışmasında, sınıfın ve emekçilerin örgütlenmesi mücadelesinde, Ünaldı Dokuma İşçileri Direnişi’nin örgütlenmesinde yer aldı.
Gezi Direnişini yönetmiş olmak iddiasıyla hakkında açılan davada yaptığı savunmada; “Böylesi bir halk direnişini yönetmekten gurur duyardım. Ama bu, kimsenin özel telkini olmadan kendi iradeleriyle alanlara çıkan milyonlara, baskıya ve şiddete boyun eğmeyen, direnirken hayatını kaybeden, yaralanan, sakat kalanlara saygısızlık olur…” diyerek direnişi savundu. Arkadaşlarıyla birlikte beraat etti. Evrensel gazetesi köşe yazarı olan İmrek “Yolsuzluk, Hırsızlık, Rüşvet Gizlenebilir mi?” başlıklı yazısından dolayı Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın hakaret iddiasıyla açtığı davadan da yakın zamanda beraat etti.

İlçemize bağlı Bahadın beldesine 18. Yüzyıl şairlerinden Aşık Kul İbrahim’in heykeli dikildi.

Bahadınlı merhum araştırmacı yazar Arif Baş’ın dedesi olan Aşık Kul İbrahim’in, Arif Hoca Müzesi bahçesine yapılan heykelinin açılış törenine Bahadın Belediye Başkanı Dilaver Özcan, Şair Yunus Koçak, Heykeltıraş Aslan Başpınar, CHP İlçe Başkanı Gürsel Çay ve Bahadınlılar katıldı.

Heykeli yaptıran gurbetçi şair Haydar Eroğlu, törende yaptığı konuşmada Aşık İbrahim’in büyük dedesi olduğunu ve yazdığı “Beni görüp yüzün öte döndürme” gibi bir çok şiirinin günümüzde bile okunup, türkü olarak söylendiğini belirtti.

Eroğlu “Benimde büyük dedem olan Aşık İbrahim’in şiirlerini, kişiliğini gelecek nesillere aktarmak açısından İbrahim Eroğlu ile birlikte bu heykeli yaptırdık. Bahadınlılar olarak geleneklerimizi ve kültürümüzü en iyi şekilde korumayı amaçlıyoruz. Arif Hoca Müzesi bahçesine yapılan heykelin yanında, müzede Aşık İbrahim’in şiirlerinden oluşan bir de köşe yaptırmayı düşünüyoruz. Türkiye’nin tanınmış heykeltıraşlarında Aslan Başpınar’ın yapmış olduğu bu heykelin beldemize hayırlı olmasını diliyorum” dedi.

Eroğlu şöyle konuştu:

“Bugün de Alevi inancına mensup Türkmenlerce meskun olan Bahadın köyünde doğan Aşık İbrahim de Alevi-Bektaşi tarikatına mensuptur. Şiirlerinde tarikatını gösteren mısralarla karşılaşmaktayız. Arif Baş’ın bildirdiğine göre Aşk İbrahim’in soyu Bahadın’da bugün “Aşıkgil” sülalesi olarak anılmaktadır. Kendisinin de Aşık İbrahim’in soyundan geldiğini ifade eden yazarın verdiği bilgileri ihtiyatla karşılamakla beraber doğru olarak da kabul etmek durumundayız.

Bade içen, atışma yapan dolayısıyla irticali şiirler söyleyen Aşık İbrahim’in bu özellikleriyle aşıklık geleneği içerisinde yetişen, Alevi-Bektaşi şairlerinin etkisi altında şiirler söyleyen, elinde sazı ile at sırtında diyar diyar dolaşarak sanatını icra eden diğer Yozgatlı şairlerin aksine olarak “aşıklık” özelliklerine sahip olduğunu ortaya koyan bir şair olduğunu belirtmeliyiz. Nitekim hakkında anlatılan rivayetlere göre Mısır Valisinin aşığı yanında götürerek üç yıl alıkoyduğunu ve atışmalar yaptırdığını göz önüne alırsak, yaşadığı dönemin güçlü şairlerinden biri olduğunu söyleyebiliriz.”

Konuşmaların ardından heykelin açılışı yapıldı.

sorgunpostasi.com

ARİFE KÖSE

Hâlâ Maraş katliamının izlerini, hafızasını dünmüş gibi taşıyan bu Kürt-Alevi yerleşim yerlerinde, çok sevilen, çok özlenen Seyhan Yaylagül’ün izini sürmek üzere Elbistan otogarına indiğimde Seyhan’ın kendisinden on yaş büyük ablası Meryem Yıldız’ın eşi İsmail Bey karşılıyor beni. Meryem Hanım’ın evine gidiyoruz.

Hakkındaki detaylara geçmeden önce Seyhan hakkında ne öğrendin, iki kelimeyle anlat deseniz hiç düşünmeden “ailenin direğiymiş” derim. Neden diye sorarsanız işte hikâyesi!

Kahvaltıdan sonra salona geçiyoruz Seyhan Yaylagül’ün ablası Meryem Hanım, eşi İsmail Bey, kızı Sidar ve Seyhan’ın eşi Hasan Bey, nam-ı diğer Hoca ile birlikte. Önce ablası Meryem Hanım anlatmaya başlıyor.

1974 yılında doğmuş Seyhan. Beş kız, iki erkekten oluşan yedi kardeşin en küçüğüymüş. Aslında sekiz kardeşlermiş, bir abileri daha varmış ama o hayatını genç yaşta trafik kazasında kaybetmiş. En küçük olunca tabii daha el bebek gül bebek büyümüş, diğer çocuklardan sakınılan bütün sevgi gösterileri ona kalmış. Aile üyelerinin geri kalanı kara lastik giyerken ilk kundura ve hatta ilk oyuncak ona alınmış. İlkokulu Toprakhisar Köyü’nde, sonra lise ikinci sınıfa kadar Mersin’de okumuş orada avukatlık yapan abisinin yanında kalarak. Kırmızı yanaklı, gür saçlı, çok güzel bir çocukmuş. “Onu süslemek Türkan ablamla benim en sevdiğimiz şeydi” diyor Meryem Hanım sanki bir oyuncak bebekten bahseder gibi.

Ancak köyüne, evine, özellikle annesine çok bağlıymış Seyhan. Lise ikinci sınıftan sonra Mersin’de dayanamamış, okulu bırakıp köye dönmüş.

Seyhan herkesin sevdiği, cıvıl cıvıl, dolu dolu bir insanmış. “Kardeşim, yoldaşım, can yoldaşımdı. Bizim aramızdaki kardeşlikten de öteydi. Üç yıldır işyerimde de birlikte çalışıyorduk. Dolayısıyla hayatımız bir bütün olmuştu artık, her şeyimiz birlikteydi. Ailemizin en küçüğüydü ama hiç öyle gibi değildi aslında. Mesela ben birisine bir şey söyleyeceksem onun aracılığıyla söyletirdim. Ben ondan on yaş büyüğüm ama her şeyi ona danışırdım” diyor Meryem Hanım.

Meryem Hanım’ın eşi İsmail Bey giriyor araya; “Seyhan çok anaç bir insandı. Bizim evi idare ediyordu, ablasını idare ediyordu, diğer ablasını idare ediyordu, babasının evini idare ediyordu; yani neredeyse bütün aileyi o çekip çeviriyordu. İki oğlu var. Seyhan hem babasına bakıyordu, hem çocuklarını yetiştiriyordu. Çok siyasi bir insan değildi ama duyarlı birisiydi, hep iyi şeyler yapmak isterdi. Aslında Seyhan’ın barış isteği çocuklarının geleceği için duyduğu endişeden kaynaklıydı. Yoksa böyle çok fazla siyasetin içinde olan bir insan değildi. Ankara’ya da birlikte gittik.”

Bir gün olsun bırakmamışlar birbirlerinin ellerini

Meryem Hanım, İsmail Bey, Sidar adeta birbirlerini sözünü keserek anlatırken Seyhan’ın eşi, yani ”Hoca” aralarında en sessiz olanı. Kelimeler en çok ona yetmediğinden sanırım. Çok ama çok âşıklarmış birbirlerine. Seyhan öldükten sonra Hoca’nın ailesi onu memleketine, Malatya’nın Kürecik Dumuklu Köyü’ne çağırmış ama gitmek istememiş, Elbistan’da Seyhan’ın ailesiyle birlikte yaşamaya devam etmiş. Boşuna Hoca demiyorlar ona, gerçekten de mesleği öğretmenlik.

Nasıl evlendiklerini merak ediyorum. Odadaki hüzün dağılıyor biraz, yerini gülüşmelere bırakıyor. Meryem Hanım, “Çoğumuz karşıydık evlenmelerine” diyor. Gerisini Hoca yavaş yavaş anlatmaya başlıyor; “1991 yılında Kars’tan buraya tayinim çıktı. Önce Maraş merkeze çıktı, oradan Toprakhisar Köyü’ne. Önce buraya Elbistan’a geldim, sordum köyün arabası hangisi diye. Köyün ortasına indim. İndim ki köyün her tarafı yıkılmış, binalar yok, yaşlılar sağlık ocağının yanındaki elektrik direğinin üzerine sıralanmış öyle oturuyor, laflıyorlar. Şimdi onlar kendi aralarında Kürtçe konuşuyorlar, ben de yeni gelmişim ya, benim Kürtçe bildiğimi bilmiyorlar. Ben de bilmemezlikten geldim. Onlar da konuşuyorlar, espriler falan yapıyorlar. Öğretmen olduğumu söyledim. İçlerinden birisi de Kürtçe ‘pek öğretmene de benzemiyor ama’ falan diyor. Ben hiç belli etmiyorum. Muhtarın evini sordum. Mavi kapılı ev muhtarın evidir dediler. Muhtar da Seyhan’ın abisi.”

Böylece başlıyor Hoca ile Seyhan’ın serüveni. Hoca, zaten zenginler, muhtarın kardeşinin talibi çok olur diye düşünerek pek ihtimal vermiyor evleneceklerine. En sonunda Seyhan’la doğrudan konuşmaya karar veriyor. Bakıyor ki Seyhan’ın da gönlü var.

Öyle evlenmişler. Bir gün olsun bırakmamışlar birbirlerinin ellerini. Herkes gıptayla bakarmış onların birbirlerine olan aşklarına.

İki çocukları olmuş. Birinin adı Umut Baran, on dokuz yaşında şimdi, diğeri Barış, o da on altısında. Sidar, “Çocuklarına koyduğu isimden bile belli değil mi nasıl birisi olduğu?” diyor.

Umut Baran geçen yıl hukuk fakültesini kazanmış. Seyhan’ın en büyük hayaliymiş oğlunun hukuk okuması.

Şimdi bu büyük aşk Hoca’nın eşine yazdığı dizelerde yaşıyor:

“Savaş çığlıkları atanlara karşı ‘Barış’ diye haykırdılar/ Meydanlarda el ele, omuz omuza halaylar çektiler/ İnadına barış, inadına özgürlük, inadına kardeşlik diye haykırdılar/ Bir gün ansızın gel yine/ Elinde sevgi çiçekleriyle/ Sensiz kalan dünyama/ Işık oluver SEYHAN!…”

İçimiz hiç rahat değildi

Sidar 10 Ekim mitingine aileden altı kişi gittiklerini anlatıyor: “Ben, annem, babam, teyzem, Hoca ve kuzenim Hüroş.” Hüroş, Seyhan ve diğer yol arkadaşlarının arasında tedirgin olduklarına dair konuşmalar geçmiş ve alandaki pek çok kişiden bombacı olduklarını düşünerek şüphelenmişler. ”Neden” diye soruyorum aslında cevabını bile bile. Meryem Hanım yanıtlıyor: “Diyarbakır’da seçimden hemen önce HDP mitinginde ve sonra Suruç’ta patlayan bombadan sonra içimiz hiç rahat değildi.”

Ankara’ya vardıklarında Seyhan HDP kortejinde olmak istemiş. Hoca Eğitim-Sen kortejine bakmaya gitmiş. İşte ne olduysa o zaman olmuş… bir patlama.. ardından bir tane daha.

Sendikalar önce anlamamışlar olayın boyutunu. Hoca, “biz yürüyüşe devam ettik ama köprüye geldiğimizde kortejin gerisinin gelmediğini farkettik. Geri döndük” diyor: “Ben yanımdaki herkesi kaybettim. Sonra çok yaralı ve ölü olduğunu öğrendik. En sonunda Seyhan’ı Hacettepe’de bulduk.”

Bu arada Meryem Hanım eşini ve yeğeni Hüroş’u bulduktan sonra alandaki tüm kayıp ve yaralıların içinden tek tek bakıp Seyhan’ı bulmuş. Defalarca sunî teneffüs yapmaya çalışmışlar ama nafile.

İsmail Bey isyanla acı karışımı bir ses tonuyla ekliyor; “Sidar Ankara’daki arkadaşının evine gittiği için kurtuldu, Hoca akrabasını gördüğü için kurtuldu, beni fotoğraf çekme sevdam kurtardı.”

Meryem Hanım giriyor araya hemen: “Ben de ‘adaylar bir metre öne çıksın’ dedikleri için kurtuldum.” Kastı HDP’nin milletvekili adayları. Kendisi de adaymış o seçimde.

Seyhan kurtulamayanlardan oldu. Bir kez daha hayatta kalanlardan olmanın ağırlığı çöküyor omuzlara.

Bir sonraki durağımız Seyhan’ın doğup büyüdüğü, uğruna Mersin’i terk edip geldiği, gelin olduğu köyü. Köyde patlama sırasında Seyhan’la arasında sadece iki kişi duran yeğeni Hüroş, ablası Berfin, anneleri Songül Doğan karşılıyor bizi. Evlerinin direğini anlatıyorlar onlar da. Ağızlarından dökülen her bir kelime gözyaşlarını da getiriyor. Sadece Berfin konuşabiliyor: “Annem evlendiğinde halam küçükmüş daha zaten. Bize çok emek vermişti. Biz onu ikinci anne olarak görürdük. Çok evcimendi, evde vakit geçirmeyi çok severdi. Çok titizdi, işlerine çok sadıktı. Keşke daha çok vakit geçirebilseydik” diyor. Her birinin gözüne baktığımda, insanların yarasını kanatmakla barış mitinginde hayatını kaybetmiş bir insanın hatırasını canlı tutmak arasındaki o ince çizgide buluyorum kendimi.

Seyhan’ın en az kendi köyü kadar sevdiği, o köyde yaşayanların da Seyhan’ı gelinleri gibi değil de evlatları gibi bağırlarına bastıkları eşinin Malatya’daki Dumuklu Köyü’ne geçiyoruz sonra.

Evindeki eşyalar olduğu gibi duruyor

Köyde bizi Hoca’nın yüzündeki her bir çizgide hayatın tecrübesinin izi olduğu çok belli olan, sırtlanmak zorunda kaldıklarıyla omuzları artık biraz çökmüş annesi Döndü Yaylagül karşılıyor. Türkçe bilmiyor ama Seyhan’ın adını duyunca başlıyor ağlamaya. O gözyaşları öyle derin bir özlemi anlatıyor ki sözlere gerek yok.

Köyün sakinleriyle tanışıyoruz Seyhan’ın yüzü dağlara bakan mezarına doğru ilerlerken hep birlikte. Çiçeklerle kaplı mezarı. İsmail Bey bir sigara yakıp bırakıyor mezarın üzerine Seyhan’ın içmesi için.

Sonra hep birlikte önce Seyhan’ın evini geziyoruz. Aradan geçen zamana rağmen tek bir eşyasının yerini değiştirmemiş kimse. Bütün ev sanki Seyhan her an çıkıp gelecekmiş gibi duruyor. Çaylar yapılıyor, balkonda yaklaşık yirmi kişi toplanıyor. Bir insan her yerde ve herkes tarafından bu kadar mı sevilir!

Komşuları anlatıyor bu sefer Seyhan’ı. Hüsniye Hanım’la karşılıklıymış evleri. Birinin evinde bir yemek pişerse diğerine haber verirmiş hemen, hep beraber yenirmiş yemekler. “O benim komşum değil, sırdaşım, kardeşimdi” diyor Hüsniye Hanım.

O gün aramızda olmasalar da Seyhan’ın eşi Hasan Bey’in yeğenleri Cem ve Pınar Yaylagül yengeleri için yazdıkları mesajları iletiyorlar. Bu mesajlarda sadece yengelerine duydukları özlem değil, başka bir dünya var.

“Yengem bizim aileye geldiğinde ben dokuz yaşındaydım ilkokul üçüncü sınıftaydım. Amcam yengemin köyünde görev yapıyordu ve iki ya da üç haftada bir köyüne gelebiliyordu. Arabaları olmadığı için gelince birkaç kilometre yaya yürümek zorunda kalıyorlardı. Ben haftasonunu sabırsızlıkla bekliyordum ki amcam ve yengem gelecek. Daha çocuktum ben hiç peşinden ayrılmıyordum. Dedem kalp hastası bir insandı ve gürültüden rahatsız oluyordu amcamlar gelince biz arka odanın sobasını yakıyorduk ve gece yarısına kadar orada oturuyorduk. Onu anlatmaya ne kelimeler yeter ne de cümleler… Biz hayatta ondan çok şey ögrendik. Bunu bir bayrak gibi düşünelim, o bize verdi biz de bizden sonrakilere…” Bunlar Pınar’ın cümleleri.

Cem ise, “Seyhan yenge diyorum fakat ‘Yenge’ kelimesi o güzel insanı betimlemek için fazla resmî kalıyor. Bizim için anne, kardeş, sırdaş, dost.. her şeydi. Hepimizin geleceğe dair kurduğu güzel hayallerde muhakkak yeri vardı. Kendisi de aynı duygulara sahip olduğundan olacak ki hepimiz için kurduğu ve hayallerin en güzeli olan barışı isterken bedenen aramızdan ayrıldı. Beni ve ablamı Baran ve Barış’tan asla ayırmadı. Biz de onu sevdiklerimiz arasında en önlere koyduk ve yeri artık asla değişmeyecek. Bu dünyanın güzelleşmesi için, barış için çabalayanların herkesten uzun bir ömür yaşamaları dileğiyle…” diye yazmış.

Seyhan’ın büyük ablasının kendisiyle akran olan kızının dizeleri bizim de son sözümüz olsun: “SEYHAN,/ Yüzündeki son tebessümün,/ Elâ gözlerindeki son bakışının,/ Bombadan sonra cevap veremediğin/ yirmi dört cevapsız aramanın,/ Baran’ı cüppe ile göremeyişinin,/ Barış’ın geleceğine yön veremeden gidişinin,/ Baran’ın Barış’ın bir daha “anne” diyemeyecek olmalarının,/

Daha sevdiklerinle geçirebileceğin otuz yıllık yaşanamamışlıkların,/ Yarım kalan hayallerin,/

Yaşayamadığın tüm güzelliklerin,/ HESABI SORULACAK BİR GÜN.”

sendika10.org

ŞİNASİ KARACA

Saskara bir Alevi köyüdür, asla Sünnileştiremezsiniz. Siz asimilasyon olanlar, siz kendi inancını inkâr edenler, siz haram zade olanlar, siz kendi çıkarları için insanların inançlarını satan satılmış kişiler öncelikle saskarayı, saskarlıları asla asimilasyon edemeyeceksiniz.

Ben ve benim gibi bir çok saskara için gerekirse can kan verecek, bir çok duyarlı insanlar olduğunu unutmayın. Geçmişte hükumet baskısı veya her hangi bir nedenle cami yapılmış. Biz ata ve dede hatırası olarak bu camiye zarar vermedik. Cami’ye giden gitti gitmeyen gitmedi zamanla atıl durumda yıllardır bekledi.

Köylülerimizin pasif kalmasından bazı yalaka ve asimilasyon olan kişilerin yardımıyla köy camisi onarılarak hem hoca(imam) atandı hem de köylülerin üç beş yaşlı kişileri cami’yi ibadet yeri olarak kullandı. Ve bugüne gelindi, duyduğumuza ve iddia edildiğine göre sözde kendini bilmez üç beş kişi, Cami’ye minare yaptıracakmış.

Saskara yüz yıllardır kendi inancı içerisinde yaşayan bir (Bektaşi) Alevi köyüdür. Köyde yıllardır cem ibadeti yapılmış ve cem tutulmuş olup bu güne kadar gelinmiştir.

Bugün ise bir cem evi yapılmaktadır. Köylünün yek ünü Cem evine gitme mecburiyetindedir çünkü inancı Alevilik, Alevilikte cami yok cem evi vardır. Köylünün kafasını karıştırarak hükumetin kurumlarınca ve diğer tarikat cemaatler tarafından bir şekilde alıştıra alıştıra köylüyü asimilasyona zorlamaktadır.

Tekrar tekrar ediyoruz. Asimilasyon olanlar. Yalakalar. Yağdanlıklar. Aslını asaletini inancını inkar eden haramzadeler,saskara halkını asimilasyon edemeyeceksiniz. Camiye minare yapamayacaksınız. Haddinizi aşarsanız siz ve aile topluluğunuz.

Saskarayı terk etmesi gerektiğini unutmayın. Saskarada yaşayan veya gurbette yaşayan tüm saskaralılar, siz ve atalarınız dedeleriniz babalarınız Alevidir. Şayet Alevliği benimsemiyorsanız?

Çok basit, köyde yaşıyorsanız köyü terk edin.

Sünni olan köye kasabaya her hangi bir Sünni yaşam olan yere gidin. Orada kendi inancınızı değil uğuruna asimile olduğun inancı yaşayın.

Şayet gurbette yaşıyorsanız o zaman saskaralıktan istifa edin istediğiniz yerde inancınız olan Alevliği değil uğruna asimle olduğun inancı yaşa. Yapacağınız en büyük iyilik. Köye köylüye zarar vermemektir.

Saskara bir alevi köyüdür asla Sünnileştirilemeyecektir”

“kökünü beğenmeyen dal ve dalını benimsemeyen meyve Olgunlaşmadan çürür”

saskara-sinasi@hotmail.com.

Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgesindeki sahillere yakın dağlık bölgelerde bir toplum yaşar. Güleç yüzleri, dostça yaklaşımları, değişik giysileri ile farklı bir toplum. Elinde, evinde ne varsa konuğu içindir. Kendisi kuru ekmek yese de misafiri için sofra donatır. Kendisi açık kalsa , dostunu giydirmeyi töre bilmiştir. Tahtacılar denir onlara. Dağ arkalarında yaşamak zorunda kaldıklarından dolayı orman işçiliği ile uğraşmışlar asırlarca. Tahta biçip, meşe kömürü yaptıkları için, tarihe “Ağaçeri” olarak geçmişlerdir. Alevidirler ve geleneklerine çok bağlıdırlar. Eskiden göçebe olarak yazları yaylalarda, kışları ovalarda yaşamışlar. Yerleşik hayata 1876 yılında Sadrazam Ahmet Vefik paşa’nın iskan emri sonucu zorla geçmişler.  Ahmet Vefik Balıesir’de aşireti toplamış ve iskan emrini yüzlerine okumuş. Tahtacılar itiraz etmişler. Osmanlı askerleri çadırlarını yaktırmış, önde gelenleri kılıçtan geçirmiş. Çadır yakan paşa derler Ahmet Vefik’e bu olaydan sonra. Adana, içel, Antalya, Muğla, Denizli, Isparta, Burdur, Aydın, İzmir, Manisa, Balıkesir ve Çanakkale vilayetlerindeki geniş ormanlık bölgeler de yaşarlar.

Tahtacı sözlükte, ağaç kesen, tahta biçen anlamına gelmektedir.

Biz daha çocuk iken köyümüzde bu tahta biçme işi devam ediyordu. Orman kesmek yasak olduğu ve ormanlar korumaya alındığı için bu işçiliği kaçak olarak yaparlardı. Ormana gidecek olanlar, sabaha yakın ağaç kesecekleri ormana varmak zorundaydı. Sabahın ilk ışıkları ile birlikte kesilecek olan her ağaca önce niyaz ederler  (affı istenir) ve kesilip, yontulurdu. Eğer kesilecek ağaç sayısı biraz fazla ise bir horoz kurban keserlerdi. (Ceprail kurbanı denir, horoz kurbanına). Ya da ormana gitmek için en kötü bir hava seçilirdi. Kış, yağmurlu havalar da orman bekçileri olmazdı genellikle. Kesilen ağaçlar at ve eşeklere yüklenerek köye getirilir, “Gece ağacı” denilen bir tezgâh kurulur, el bıçkısı ile tahtalar biçilirdi.

Gece ağacı yapılacak günlerde, köyde hiçbir yabancının olmamasına dikkat edilir, tüm yollar gözetim altında tutulurdu. Köylerin giriş yollarına gözcüler yollanır, gözetim altında tulurdu. Eğer bir yabancı geliyorsa “Kösüre” diye işaret verilir, köydekiler ağaçları ve kendilerini saklardı. O gece herkes birbirine yardım eder ve iş imece şeklinde bitirilirdi. Biçilen ağaçlar, yine aynı gizlilik içinde, önceden satışı için söz alınan yere at ve eşeklerle götürülür, satılırdı.

Orman bekçilerine, Jandarmaya ya da şehirdeki gece bekçilerine yakalandıkları da çok olurdu. Yükleri ile birlikte, hayvanlarının semerleri ellerinden alınarak mahkemeye çıkarılırlardı. Bu nedenle hapiste yatmayan yaşlı Tahtacı bulmak oldukça zordur.

Kestikleri ağaca “Niyaz” ederler dedim. Sadece niyaz etmekle kalmaz, yaşlı kadınlar kesmek zorunda kalınan bu ağaçlar için ağıt yakarlar. Çünkü tahtası yapılacak olan ağacın bir kere çok düzgün, ikincisi, güçlü bir ağaç olması sonucu, ağaçları güçlü kuvvetli ve dürüst bir yiğide benzetirler, ağlarlardı…

Tarih

Tahtacı ismine yazılı kaynaklar da 16. yüzyıl da rastlanıyor ve bu topluluk günümüze kadar ciddi bir şekilde araştırılmamış. Cemaat-ı Tahtacıyan adı Osmanlı arşiv ve vergi defterlerin de ilk defa 16. yüzyılda geçiyor. Saruhan ovasından Bursa tarafa yükleri ve hayvanları ile göçerlerken bir Sünni’nin tarlasına hayvanları girmiş, Sünni de onları “Tahtacılar tarlama zarar verdi” diye şikayet etmiş.

Bundan önce “Ağaçeri” olarak adı geçen Tahtacılar için bir kaç belge daha var. Faruk Sümer, Tahtacılarla, Ağaçeri’lerini Oğuz Boyundan gelen, aynı kavimden ama, ayrı topluluklar olduğunu yazar.

Babinger; Tahtacıların Anadolu’nun yerli halkından ve “Dendrophoroi” tarikatının üyelerinden olduklarını ileri sürüyor.

Avusturya-Macaristan Konsolosu Tibor v. Pözl’ün Tahtacıların Osmanlıyı tanımadıklarını, bu nedenle bir çoğunun İran nüfusuna geçtiklerini iddia etmesini, Afyon -Sandıklıda o dönemler fahri konsolosluk yapan İran’lı Ali Rıza Bey’de doğrulamaktadır. Ali Rıza Bey, Silifke civarında oturan Çaylak aşiretinden 350 hanelik Tahtacıya İran pasaportu verildiğini kendisi yazar.

Yine Ali Rıza Bey’in bildirdiğine göre, 1884’de bir çok Tahtacı Osmanlı’ya askerlik yapmamak, Sünnilerle birarada yemek yememek (Yezi’in sofrasına oturmamak) için ya “Kıpti” Çingene tebasına geçmişler ya da İran pasaportu almışlardır…

Son bulunan yazıtlara göre Fenikelilerle akraba yada bizzat Fenikeliler oldukları konusunda tartışmalar sürüyor.

Gelenekler

Alevi örgütlenmesinin ortaya çıkması ile birlikte bazı yerel gözlemler, araştırmalar yapılmaya başlanmışsada bunlar yeterli değildir. Yeterli değildir, çünkü böylesi bir araştırma yapabilmek için Tahtacıları çok iyi tanımak gerekir. Bir defa kendilerinden olmayan insanları cemlerine almamaları ya da almışlarsa, bunu muhabbet cemi şekline çevirmeleri, araştırmacıyı yanıltmaktadır. Tahtacı cemlerinde 12 erkân yapılır. Erkân, yaşanan bir olayın cemde tekrar kısa ve görsel anlatımıdır. Çok önemli bir konu olduğundan bunu da yabancılara gösteremezler. Sadece yabancılara değil, evli olmayanlara, çocuklara da göstermezler.

Tahtacılar kendi içlerine kapalı, Alevi geleneklerine çok sıkı bağlıdırlar. Daha çocukları doğduğu zaman bu gelenekler yavaş yavaş uygulanmaya başlanır.

Kız Çocuk

Kız çocuğu doğduğunda, helva yapılması, kırkını çıkardığında yapılan eğlence, (kız ve erkek çocuklar için) altı aylık olunca “kına” eğlencesi, çocuğun dişleri çıkmaya başlayınca, dişin çıkışını ilk görenin çocuğa hediye almakla yükümlü olması, ardından “Diş hediği” yapılarak onun tüm köylüye dağıtılması (diş hediği; buğday, mısır, nohut vb. kuru tahıllar kaynatılarak yapılır)…

Erkek çocuk

Erkek çocuklar için de, kına hariç tüm bu gelenekler uygulanır, bir fark vardır; Erkek doğuran anne, çocuğunun kırkı çıkana kadar başına “Kreb” adını verdikleri, çeşitli renklerden yada tek kırmızı oluşan bir bez bağlar.

Erkek çocuk için yapılan “saç yülüme” adı altında, ilk saçları traş oluşta yapılan eğlenceli bir gelenek daha vardır.

Düğünler

Düğünleri hepimizin bildiği şekilde yapılmasına rağmen, diğer Alevilerden ayrılan bazı farklılıkları vardır.

Düğün başlamadan bir hafta önce tüm köylüler, yakın köylerdeki Tahtacı tanıdıklar davet edilir. Herkes toplandıktan sonra davet edilecek yakın/uzak köylerdeki insanlar için davetiyeler hazırlanır. Bu davetiyeler genellikle kumaş bezleridir, çok özel davetliler için kumaş bezinin bir ucuna şeker bağlanır.  Orada bulunanlar davet edilecek misafirlerden kaç insan alacaklarını söylerler ve misafir dağılım töreni yemeği verilir.

Bayrak Kaldırma Töreni

Misafir dağılımı töreni bittikten sonra, düğün evine asılacak olan “Alemir” adını verdikleri kırmızı, san, yeşil, turuncu, mavi, beyaz renklerden oluşan bayrağın dikimine geçilir (Celal Abbas bayrağı derler ve çok kutsaldır). Bayrak kumaşlarını düşkün olmayan, ismi herhangi bir dedi-koduya katılmamış ama müsahipli olan iki erkek keserler. Bayrak kumaşları kesilirken orada bulunanlara dolu (rakı) dağıtılır. Dolu içmeyenler, uzatılan dolu bardağına sakinin elinde niyaz ederler, içmek isteyenler ise bardağı kendi ellerine alırlar.

Bayrağı kadınlar dikerler ve en yaşlı olan erkeğe ayakta teslim ederler. Yaşlı emmi “Peygambere Selavat, Selli Ala Muhammet, Kutlu olsun diyenin akibeti hayır gelsin… Uludur ulu, Sofraları dolu, bizim pirimiz Hazreti Ali.. Hüü diyelim hüüü” der bir adım ileri yürür. Bu retüel üç defa tekrarlanır ve Celal Abbas bayrağı evin bir köşesine asılır. Bayrak asıldıktan sonra düğün başlamış sayılır.

Bayrak dikilirken, “Alemir” adındaki bayrağın en üstüne bir ayna konur. Bir yansıma olarak, evlenen kişilerin geleceğinin ayna gibi açık ve net olacağına inanılır…

Tura:       

Gelin yeni evine geldiğinde “Tura” dedikleri bir tören daha yapılır. Bu törende önce düğüne hizmet edenlere ve yakınlarına yemek verilir. Sonra orada bulunan gençler, ellerine aldıkları bir başbağı bezinin bir ucunu düğümleyerek, topuz şekline getirir ve gelin bu topluluğun arasından geçerken, geline bunlarla vurulur. Şayet gelin çok pratik birisi ise, kendisine vurdurmadan aradan geçer gider. Bu adet damat için de aynı şekilde tekrarlanır…

Özne:

Alevi nikahıdır. En az oniki yaşlı müsahipli düğün evinde toplanır. Dede var ise dede, dede yok ise o görevi yürütebilecek bir yaşlı, gelin ile damadı karşısına alır, onlara evlilikte karşılaşacakları zorlukları, kolaylıkları; zorluklar da kimlere başvuracaklar, kolaylıklarda neler yapılması konusunda özet bir bilgi verir. Evlilik sonrası, başbağı yapılması, baba evinden ayrılmaları, müsahip tutma, yaşlılara, çocuklara nasıl davranmaları konusunda bilgi verir ve onlardan birbirlerine karşı her zaman güler yüzlü ve dürüst olmaları konusunda söz alır. “Sözümden dönersem Ali’nin kılıcı boynuma olsun” diye de yemin ettirir. Ardından dolu dağıtılır (dolu üçer defadır), semah dönülür, özne sofrası atılır ve yemek anında yeni evlilere kendi elleriyle lokma verenler olur.

Bayrak indirme Töreni

Düğün bittikten bir gün sonra, yakın akrabalar, dostlar toplanarak önce dolu dağıtılır, ardından bayrak indirilir ve geline teslim edilir.

Teslim edilirken yine: Peygambere salavat, Salli Ala Muhammet, kutlu olsun diyenin akibeti hayırlı olsun. Uludur ulu, sofraları dolu, bizim pirimiz Hz. Ali, hü diyelim, hüü… Bayrak indirildikten sonra düğün bitmiş sayılır.

Başbağı  Töreni    

Düğünden sonra geline “Başbağı” yapılır. Başbağı, geleneklerle dolu bir cem törenidir. Müsahipli, başbağını yapabilecek yakından olan birinin önderliğinde yapılır. Böylelikle bir Alevi kapısı daha açılmış, canlara iki can daha katılmış sayılır. Yemekler yenir ve semahlar dönülür..

Bu tören cemleri, dediğimiz gibi, diğer cemlere benzemezler. Yeni evlilere bir öğreti olarak yapılır. Yeni evliler bundan sonra musahip olacakları emsallerinden başka bir aileyle musahiplik hazırlığına başlarlar. Onlara herkes, her konuda yardımcı olur.

İkrar Aldırma Töreni

Yeni evli bir gelinin “ikrar”ının aldırılması zorunludur. Geline, bir Alevi kadınının nasıl olması gerektiği üzerine verilen bir eğitimdir bu. Ya da bir Alevi anası nasıl olur? Bu konuların ağır bastığı bir öğreti geleneğidir ve gelin ile damada eline, diline, beline sahip olacakları üzerine söz (ikrar) verdirilir…

İkrar yemeğinde kurban kesilir. Fakat bu ailenin varlık durumuna bağlı olduğu için kurban, mutlaka kuzu olmaz, bir horoz da olabilir.

CEM

Tahtacılar Abdal Musa cemi bilmezler. Cuma akşamı dedikleri, perşembe akşamı yapılan ve daha çok gençlerin öğretilmesine yönelik, başka bir cem yaparlar. Bu cemde kurban yoktur. Semah öğretilir, düvazimamlar öğretilir, yani bir cem için ne önemliyse bu “cuma akşamı” cemlerinde öğretilir.

1. Görgü sorgu cemi,
2. İkrar
3. Ceza Cemi,
4. Müsahiplik Cemi,
5. Aşinalık Cemi,
6. Peşinelik Cemi,
7. Çiğildaşlık Cemi,
8. Öz ayırma Cemi
9. Yas Cemi
10. Sonbahar cemi, Edremit de kaz dağlarında yapılır
11. Muhabbet Cemi, her zaman ama, daha çok misafirler geldiğinde yapılır,
12. Öz cemi, kendiliğinden verilen yemek.

Musahiplik

• Musahip olacak olan gençler önce bir “Mürebbi babası ve anası” bularak, onları kendilerine önder yaparlar. Mürebbi, onları musahipliğe hazırlayacak olan öğretmendir aynı zamanda. Musahip olacakların herşeyi ile ilgilenir. Giyimleri, nasıl davranacakları, oturuş, duruş biçimlerine, konuşma üsluplarına kadar herşeyleriyle ilgilenerek, onları Aleviliğe hazırlar…
• Musahiplik ceminde bu mürebbi baba ile Ana yine en öndedir. Bir tek dede ile delilciye karışmazlar. Diğer tüm görevlilere karışma yetkileri var. Çünkü bu cemin, eksiksiz ve sağlıklı geçmesi, onların sorumluluğu altındadır.
• Musahip cemi bittikten bir gün sonra, kesilen kurbanın kellesi ile bir cem daha yapılıyor ve musahiplik bitmiş oluyor. Yeni musahipler bundan böyle her ceme girmeye hak kazanmışlardır…
• Eğer musahipler isterlerse, aradan bir sene geçtikten sonra “Öz ayırma” cemi yaparak, özlerini ayırabiliyorlar. Bunun anlamı şu: Musahiplerden her hangi birisi bir suç işledi ve toplumdan düşkün oldu. Eğer öz ayrılmamışsa, iki tarafta düşkün olmaktadır, ama öz ayrılmış ise, suçsuz olan aile, musahiplerinin bu suçuna karşılık düşkün sayılmamaktadır…

Dedelik

• Tahtacıların dedeliği de oldukça zor. Şöyle: Kişilerin dede seçmesi serbest, herkes istediği dedeyi seçebilir. Diyelim iki çift musahip olacaklar ve dededen söz kesmişler. Eğer bu çiftler çok yoksullarsa, dede bunların masrafını üstelenerek onları musahip kılmak zorundadır. Dedin yol evladı sayılırlar.
• Dedeler para almazlar, görevlerini inançlarına bir bağlılık olarak yerine getirirler.
• Dede soyundan olan herkes dede olamaz, İmam Cafer’den ya da Hz. Ali’ den kaldığı söylenen hırka, değnek vb. nişanı taşımaya hak kazanmış olan kimse dedelik postuna oturma hakkına sahiptir. Bir örnek: Dede soyundan geldiğini bildiğimiz beş kardeş var ve bunların da beşer tane erkek çocuğu olduğunu kabul edelim. Burada otuz kişilik bir dede soyu vardır. Bu otuz kişiden ancak bir kişi, yani o nişanı taşıyabilen dedelik yapabilir, diğerleri yapamaz. Çünkü o dede ocağının bir tek temsilcisi olur, iki temsilci olmaz.

Ölüm

• Bir Tahtacı öldüğünde, herkes ölü evine gelerek, ölüden helallik diler. Kadınlar ağıtlar yakarlar, ölü olanın anılarını, onun yiğitliğini, dürüstlüğünü, dostluğunu anlatırlar. Zaten bu cenaze evine toplanış, aynı zamanda ölenin ne kadar topluma yakın olduğunun bir anlatımıdır da.
• Ağıtların ardından “Hakka yürüme sazı” çalınır. Köydeki sazandar kim ise (saz çalana Güvender denir) sazını getirmesi istenir. Ölenin yakınları tabutun çevresine otururlar, güvender üç deyiş okur. Burada söylenen deyişler bazen doğrudan ölen insan için o gün yazılmış bir deyiş de olabilir, Alevi ulularının deyişleri de. Daha eskilerde ölüler saz eşliğinde mezara götürülürmüş, bugün asimlasyonun bir sonucu olarak Alevi köylerine zorla yapılan Camilerin Diyanet hocaları Kuran okuyarak toprağa veriliyor.

Saz çalındıktan sonra, ölenin tüm elbiseleri giydirilir. Tahtacıların her zaman gördüğümüz o renkli, işlemeli elbiseleri düğünleri olduktan sonra iki çift olarak dikilir. Bu elbiselerden bir “Dirimlik” dedikleri, cemlerde, ziyaretlerde, düğünlerde giydikleri elbisedir. Diğeri ise “Ölümlük” dedikleri, öldüklerinde giyecekleri elbisedir. Her iki elbisenin işlemlerine kadar her nakışı aynıdır. Bir Tahtacı öldüğünde işte bu “Ölümlük” dediği elbise ile toprağa verilir. Ölen genç kız ise “Gelinlik” ile, delikanlı ise “yeni elbise ile gömülür.

Mezar kazıldıktan sonra bir köşesi yatak sığacak şekilde oyulur. Döşek serilir, yastığı konur ve ölen insan yatırılır, üzerine battaniyesi, yorganı örtülür. Her şey hiç kullanılmamış olmak zorundadır. Oyulan tarafın önü tahtalarla kapatılır. Saptırma tahtası denir bunlara ve toprak atılmaya başlanır.

Hakka yürüme sazı çalındıktan sonra, orada çalınan saz, tam kırk gün bu ölü evini beklemek zorundadır… Kırk gün o sazı kimse oradan almaz ve kimse tellerine dokunmaz. Çünkü o saz, yas sazı olmuştur. Ayrıca yakını ölmüş birisi, dede köye ilk geldiğinde mutlaka onun “Yas cemi”ni yaptırmak zorundadır. Buna yasını aldırma cemi denir.

Bir başka şey; köyde ölümden sonra ilk düğün yapıldığında, düğün çalgıları ilk önce düğün evi önünde kısa bir çalgı çaldıktan sonra, ölenin evine gider Yas çalgısı çalarlar, düğün öyle başlar.

ALEVİLİK TANIMLARI

• Tahtacılar, Hacı Bektaş ocağını bilmezler. İzmir Narlıdere’deki Yanyatır Ocağına bağlıdırlar. Ocak çok kutsaldır. Yanyatır ocağının anlamı; Tahtacılar ikrar verirlerken, müsahip olurlarken dede döşeğine yan yatarak pençeyi Ali Aba eli alırlar. İlk dedeleri Adana’nın Ceyhan kazası Dur Hasan dede olduğu söylenir. Köyün adı da Dur Hasan’dır. Daha sonra İzmir Narlıdere’deki köyle ocaklarını kurmuşlar.
• “İtikadımız İmam Cafer, Mezhebimiz Caferi”dir der Tahtacı dedeleri ve Ocaklarının İran Meşhed’deki İmam Rıza’ya bağlı olduğunu söylerler.

Sosyal Yaşam:

Buraya kadar saydıklarımız. Tahtacıların Alevi gelenekleri üzerine idi, bir de onların sosyal yanlarını inceliyelim:

Köyden şehre göç ve daha iyi bir yaşam beklentisi, bu insanları da oldukça etkiledi. Köyle şehir arasında yaşanan bir bölünme var bu gün. Birçok yakınımız, dostumuz, tanıdığımız şehirde yaşamasına rağmen, bir ölüm olayında, bir cem de, düğünde mutlaka köye gitmek zorunda. Bu ise, onlar için ikinci bir maddi külfet oluyor.

Çalıştıkları işyerlerin de çevrelerindeki insanlara karşı saygılı davranmaları nedeniyle, Sendika ve İşçi Temsilciliği gibi önemli yerlere geliyorlar ve demokrasi mücadelesi içinde yer alıyorlar. Yeni yeni dernekleşiyorlar.

“Gelişen örgütlenmeye kuşkuyla baktıklarını ve Aleviliğin bu dernekleşmelerden oldukça zarar göreceğini, Alevi inancına ters düşen bir çok insanın bu dernek yönetimlerinde yer aldığı için, uzak kalmanın daha sağlıklı olacağını” dile getiriyorlar.

Bu yerleşik köy yaşamına geçmiş olmalarına rağmen, Antalya, Burdur, Denizli yöresindeki birçok aşiret hala göçebe olarak ve orman işçiliği yaparak yaşamaktadır.

Hiçbir sosyal hakları olmadan, orman kesim bölgelerinde çadırlar içerisinde yaşayan bu toplumun sırtından birçok orman ağası türemiştir bugün.

Kesilen ağaç altında kalarak sakatlanan, ormandan yuvarlanan, kol ve bacakları kırılarak sakat kalan birçok insanla karşılaşırsınız. Devlete karşı oldukça öfkelidirler. “Bir vergi alırken, bir de sağlam kalan çocuklarımızı askere almak için vardır bizde devlet” diyeceklerdir daha ilk konuşmaya başladığınızda.

Bayramlar

Sultan Nevruz (Büyük Bayram) Sultan Nevruz (Navrız derler) Bayramını her sene 21 Mart günü kutlarlar.

O gün tüm evler dolaşılarak, yemek için ne verilirse biraraya toplanır ve kazanlarla yemek vurulur. Ayrıca, yiyecek vermeyip de para verenlerin verdiği paralarla birkaç kurban alınır. Yiyecek toplama konusunda hiç bir zorlama yoktur, herkes gönlünden ne vermek isterse onu verir. Veremeyenler olduğu gibi hem yiyecek hem de para verenler de olur.

Güzel yemek yapan kadınlar yemeği hazırlarken, eğer kadınlar isterlerse, birkaç erkek de bu yemek işine yardım eder. Kazanlarla su taşıma, ağır yükleri kaldırma vs. konusunda..

Bunların dışında kalanlar köy mezarlığına giderek, taşları ve otları temizler, mezarlığın avlusu bozulmuşsa tamir edilir. Burada herkes birbirine yardımcı olur ve yemek vaktine kadar tüm işler bitirilir…

Köy meydanlığında kurulan sofralarda yemekler yenir. Tabi isteyen evine de götürebilir. Ayrıca yaşlı ve hasta olanlara, herhangi bir nedenle gelemeyenlere, öncelikle yemek gönderilir ve Nevruz Tahtacıların deyimiyle “Sultan Navrız lokması” paylaşılmış olur. Artan yemekler de herkese taksim edilir…

Yemekten sonra gençler oyunlar oynar. Bu oyunlar, bir nevi sportif oyunlardır. Öyle düğün oyunu falan değil. Omuzlara basılarak, yükseklere çıkma denenir, arkadaşlarının sırtından aşarak takla, atılır, gruplar halinde ip çekilir vb..

Kızlar ise bazen kendi aralarında, bazen de köy meydanının bir köşesinde biraraya gelerek oyunlar oynar, türküler söyler. Bazı köylerde ateşler yakılarak, bu ateşin üzerinden atlanır.. Ayrıca o gün herkes yıkanmış ve en yeni elbisesini giymiştir…

Hıdırellez Bayramı

6 Mayıs günü köye en yakın ziyaret olan (genellikle “dede” adı verdikleri, herhangi bir ulunun mezarı olarak bilinen) yerde tüm köylü toplanır, herkes kendi kurbanını keser ve önce ciğer ve böbrekler kavrularak yenir. Zaten bu toplantı yerinde her ailenin bir yurdu vardır. Genellikle yakın akrabalar birarada bulunur.

Yemekten önce dedenin mezarı ziyaret edilir ve kapısındaki sağ-sol taşlara, oradan geçerek içerideki köşe taşına niyaz edilir. “Ya Allah, ya Muhammed, ya Ali” diyerek edilen niyazın yanında, içlerinden dilek dileyen bu dileğini ister.

Öğle vakti toplu olarak yemekler yenir, gençler isterlerse kendi aralarında içki içerler, saz çalar deyiş söylerler, semah dönerler. Yakın zamanlarda Hıdırellez bayramına yakın olan Sünni köylerdeki tanıdıklar da gelmektedir. Bu nedenle yaşlılar misafirlerle ilgilenirken, pusu bir yerde toplanan gençler orada semah dönerler..

Örneğin bizim köyün kutlama yeri olan “Dedetaşı” yüksek bir yayla olduğundan her tarafı açıktır. Bu yüzden köylüler Hıdırellez’den bir gün sonra “Çakmak Dede”sinden toplanarak orada cem yaparlar. Burada küskün, dargın olmaz. Herkes semah döner. Bu semah dönme geç vakitlere kadar devam eder. Çakmak Dede’ye kesinlikle yabancı alınmaz. Tahtacı olduğu bilinmeyen, yani köyde akrabası ve tanıdığı bulunmayanların, Alevi olduğu bilinse dahi o gün birliğe alınmazlar. Çakmak Dede’ye giderken, yol üstündeki “Yeni Dede”ye de niyaz edilir, aynı Çakmak Dede’ye niyaz edildiği gibi..

Sünni birisinin eli tutulduğunda yada eve alındığında o el yada ev yıkanmak, temizlenmek zorundadır. Kırklama dedikleri bu yıkama toprakla ya da su ile olur. Elime “Boz eli” değdi derler. Sünni Türklere “Boz” adını takarlar.

Fakat Sünni Yörüklerle çok iyi geçinirler, Yörükleri severler. Yörükler de Tahtacılar gibi kapalı değildir. Tabii bu dostluk ne kadar samimi olsa bile, asla kız alınmaz ve kız verilmez Sünni bir kimseye…

Kültürel tanınmışlıkları

Balıkesir Türkali köyü folklor çalışması 60 senedir devam ediyor.

Mersin Kırtıl köyü semahçıları tüm 70 senelik bir geleneği devam ettiriyorlar,

Edremit Tahtakuşlar, Silifke Kırtıl köyünde Müze var.

İzmir Bademler köyünde 60 senelik tiyatro var.

Soma Kozluören ve Savaştepe Kongurca köylerinin Hıdırellez bayramı çık tanınmıştır.

Hemen her Tahtacı köyünde, mutlaka farklı bir yapı görmek mümkündür.

02.08.2016