Mehmet BAYRAK

Hakikatçı Alevilik’te birçok açıdan 19. yüzyıl bir dönemeç niteliği taşır. Bir kez, daha çok şehir ve kasaba çevrelerinde örgütlenen Bektaşi Babalarının, 1789 Fransız Burjuva Devrimi öncesinde gidip devrimin ideologlarıyla görüşmesi, Osmanlı yönetiminin  tepkisini çekmiş ve bu süreç, 1828’de Bektaşiliğin yasaklanması ve Bektaşi Babalarının cezalandırılmasıyla noktalanmıştı.

Öte yandan, sürekli uğradığı kayıplar karşısında kendisini Batı’ya uyarlamak zorunda kalan Osmanlı,  Tanzimat Fermanı’nı yayımlamak ve gayrımüslim topluluklara da kimi haklar vermek zorunda kalmıştı. Bu çerçevede, Osmanlı memleketlerinde dini tebaası bulunan kilise merkezleri de yaptırım gücüne kavuşmuş ve buralardaki mensuplarını sahiplenmeye, korumaya başlamışlardı.

Bu çerçevede, merkezi Amerika’da bulunan Protestan Kilisesi de, başta Gregoryan Ermeniler olmak üzere  Anadolu, Kürdistan, Ermenistan ve Mezopotamya’daki yandaşları arasında izinli olarak çalışma yürütmeye başlamış ve birçok Konsolosluklar, okullar, işlikler, yetimhaneler ve kiliseler açmışlardı.

Bu amaçla bölgeye giden diplomatlar, araştırmacılar ve misyonerler, Protestan unsurların yanısıra, genelde Aleviler, özelde Kürt Aleviler’le de rahat bir diyalog içine  girmişlerdi. Öyle ki, bu diyalog bir yandan mahalli yöneticilerin, bir yandan da merkezi hükümetin dikkatini çekiyor  ve Alevi toplumuna bu anlamda önderlik edenler sorgulanıyor, yargılanıyor, tutuklanıyor veya sürülüyorlardı.

19. yüzyılın ortalarına doğru, resmi söylemde „eşkıyalık“ yaptığı, ancak gerçekte farklı bir Alevilik söylemiyle ortaya çıktıkları için, Koçgiri bölgesinden Diyab Ağa ve 39 arkadaşı (toplam 40 kişi) Bulgaristan’ın Rusçuk kazasına; Erzincan- Sivas yerleşkesinden, aralarında Bayram Koca ve  Hıdır  Dede’ lerin bulunduğu çok sayıda Kızılbaş önderi Varna’ya sürülürken; Dersim bölgesinden Ali Gako ile arkadaşları, Sivas- Kangal bölgesinden ise Şıx Süleyman (Araboğlu/ Araboli)ve yoldaşları  Kürdistan ve Anadolu içlerinde aynı akibete uğruyorlardı.

İşte, bu yüzyılın ortalarında Dersim’in Mazgirt bölgesindeki Babamansur (Bamasor) Ocağı’ ndan kopup, Kangal’ın Mescid köyündeki talipleri arasına yerleşen ve birçok yönüyle Kızılbaş/ Alevi pirlerinden ve Bektaşi babalarından ayrışarak ortaya çıkan Şıx Süleyman (Araboğlu), İçtoroslar’daki „Hakikatçı Alevilik Akımı“ na öncülük eden başlıca halk filozoflarından biridir.

Mazdekçiliğin ve Yaresanlığın devamı olarak nitelendirebileceğimiz bu Kızılbaşlık akımı, toplumsal mülkiyeti , gerçek anlamda tanrı-insan algısını, Ali- İsa (Mesih) özdeşliğini ve kadın-erkek eşitliğini savunmaktadır. Bu özelliklerinden dolayı Batılı gezginlerin ve misyonerlerin dikkatlerini çekmiş; savundukları görüşler yöre egemenlerinin tepkisini topladığı gibi, Osmanlı gizli raporlarına da konu olmuştur. (Batılı gezgin ve misyonerlerin, konuya ilişkin  kimi mektupları konusunda bkz. M. Bayrak: Alevilik ve Kürtler, Özge yay. Ank. 1997)

Sözgelimi, 15 Şubat 1891 ve 10 Nisan 1894 tarihli iki raporda Orta Anadolu Alevileri’nin,  16 Ocak 1899 tarihli bir raporda ise „Dersim, Akçadağ, Erguvan ve Hekimhan Alevilerinin Protestanlığa eğilimli oldukları“ bildirilerek, bu kaygı ortaya konur ve Protestan Kilisesi’nin faaliyetleri yasaklanarak; bunun yerine Katolik Kilisesi’nin faaliyetlerine izin verilir. (Bu konuda bkz. M. Bayrak: Misyonerlik Mi Dediniz?..; Alevilerin Sesi, Sayı:106/ 2007)

Kızılbaş/Kürt- Hıristiyan/ Ermeni yakınlığı, tarihsel ve toplumsal bir gerçeklikti. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, yönetimleri rahatsız eden bu yakınlık, 1925’ten itibaren Atatürk’e  danışmanlık yapan Prof. Hasan Reşit Tankut’ un,  daha 1961 Darbesinden sonra yönetime verdiği gizlilik dereceli bir etno-politik inceleme raporunda da ifadesini bulur.

Tankut, Osmanlı’nın son dönemlerinde, Sivas vilayetinde görevlidir. Hafik ilçesinin bir Alevi köyünde geceler. „Hakikatçı- Pirler“den olduğu anlaşılan yöre pirlerinden biri, onun sorusu üzerine bu yakınlığı şu sözlerle aktarır:

„Aleviler’le Hıristiyan Ermeniler arasındaki fark, soğan zarı kadardır. Hıristiyanlar; Tarı’yı baba, oğul ve ruh olarak anar; biz bu üçlemeyi Hak- Muhammed- Ali biçiminde söyleriz.

Onların 12 Havarisi vardır, bizim 12 İmamımız.

İbadet ve oruçların vakit ve şekli ile bayramlar, her iki millette de aşağı yukarı aynıdır.
Onlar tek kadınla evlenir ve kadın boşamazlar, biz de öyle.

Onlar sakal-bıyık kestirmez, kıl düşürmezler, biz de öyle.

Onlar gusul etmezler, biz de öyle.

Onlar göğüslerinde haç çıkarmak yoluyla şahadet getirirler, biz açık avucumuzu bağrımıza basmak suretiyle.

Biz, sonradan Hazret-i Ali efendimize uyduğumuz için adımız Alevi oldu, yoksa aramızda bir fark yoktur.“ (M. Bayrak: Alevi- Bektaşi Edebiyatında Ermeni Aşıklar (Aşuğlar), Özge yay. Ank. 2005, s.57)

Hakikatçı Pir Araboğlu’nun (Şıx Süleyman) İçtoroslar Dervişlerine Etkisi

Yukarda da vurgulandığı gibi, İçtoroslar’daki Hakikatçı Alevilik akımına öncülük eden  Dersimli Şıx Süleyman (Araboli) ve Seyid Veyis gibi hakikatçı pirler, zaman zaman tutuklanmış ve daha sonra Sarız yöresine sürgün edilmiş veya baskılardan kurtulmak için bu yöredeki yakınlarının yanına gitmişlerdir. Dolayısıyla bu akım; özellikle Erzincan-Sivas hattındaki Kangal’dan başlayarak Malatya/ Akçadağ, Maraş/ Elbistan- Pazarcık- Afşin ve Kayseri/ Sarız yörelerinde önemli bir kitle  kazanmıştır.

Halk arasında daha çok  Araboğlu (veya Araboli) olarak anılan hakikatçı pirlerden  Şıx  Süleyman’ a ilişkin ilk yazılı belgeler, 19. yüzyılın ortalarına dayanmaktadır.

Türkçe çevirilerini ilk kez Alevilik ve Kürtler (Ank. 1997) adlı eserimizde yayımladığımız  Batılı misyoner belgelerinin birkaçında, Şeyh Süleyman’la görüşmelere yer verilmektedir.

W. Winchester adlı Amerikalı gezgin  ve misyonerin 28 Kasım 1860 tarihli bir mektubunda, Şıx Süleyman’ı ziyaret kapsamında şu bilgiler verilmektedir:

„Birkaç Kürd’ün eşliğinde Şıx Süleyman’ın köyü Mescid’e gitmek üzere yola çıktık. Köy bulunduğumuz yerden at sırtında neredeyse bir günlük bir mesafedeydi. Yolculuk esnasında dört köyden geçtik. Her birinde de kahve içip, Kutsal Kitap’tan okumak ve dua etmek üzere kısa bir süre durakladık. Her yerde de büyük içtenlikle karşılandık ve yolumuza devam ederken bize eşlik edenlerin sayısı giderek artmaktaydı. Şıx’ın evine vardığımızda, onun buradan on- oniki
mil mesafede bulunan bir köye gittiğini ve ertesi güne kadar da dönmeyeceğini öğrendik. Kendisine hemen bir haberci gönderildi. Bu arada, eşi ve oğlu tarafından tam bir Kürt konukseverliğiyle ağırlandık. Büyük bir ateşte bizim için kuzu kızartıldı. Ateşin çevresinde, kadın ve çocukların yanısıra  onbeş kadar iyi görünümlü Kürt oturmakta ve İncil’deki ‚Hakikatı’ dinlemekteydi. Sonunda, gecenin geç bir vaktinde Şıx Süleyman geldi ve bize hoşgeldiniz diyerek, bu kadar uzun bir yoldan onları ziyarete geldiğimiz için bize teşekkür etti. Neredeyse tüm geceyi İncil okuyarak ve muhabbet ederek geçirdik…Kendileri, (Biz gerçek kurtuluş yolunu öğrenmek istiyoruz)  diyorlardı…“ (Age,s. 315).

Amerikalı gezgin Herrick’ in  18-20 Ekim  1866 tarihlerinde gerçekleştirdiği ziyarete ilişkin  bir mektubunda da; Protestan Kızılbaş Kürtler olarak nitelendirdiği Şıx Süleyman ve çevresi  hakkında birhaylı bilgi verir. Bu mektuplardan; Şıx Süleyman ve çevresinin, hem yöredeki Müslümanlar, hem de doğrudan kimi Kürt Kızılbaşlar tarafından suçlandıkları; zaman zaman bölge yöneticileri tarafından soruşturmaya uğradıkları anlaşılmaktadır. Mektuplarda, (Protestan Kızılbaş) olarak nitelenen bu Hakikatçılar’ın, diğer Kızılbaş  Kürtler’den daha zeki ve kişilikli olduklarına vurgu yapılmaktadır…(Age,s. 321)

Mahalli Kaynaklarda Araboğlu ve Yandaşları

Bu hakikatçı pirlerin yaşam serüveni ve felsefesi konusunda, başta Süleyman Çiltaş’ın Binboğalı Kökçüler, Binboğalı Son Kökçüler , Zöre Zöre adlı romanları olmak üzere, değişik mahalli çalışmalarda  birçok anılar, anekdotlar ve belirlemeler bulunmaktadır. Çiltaş, Araboğlu ve İçtoroslarlar’da Hakikatçı Alevilik akımını, Binboğalı kökçülerin yaşam mücadelesi çerçevesinde  roman anlatımı içinde verir.

Bölgede Hakikatçı Alevilik akımının önemli şair temsilcilerinden Meluli’ nin torunuHamdullah Erbil, dedesinin anlatımlarından yola çıkarak, Araboğlu hakkında şu bilgileri verir:

„Sivas’ta Araboğlu namında, eskiden Dedelik yapmış, ancak daha sonra Dedeliği bırakarak Bektaşilik’i hakikat yoluyla izlemeye çalışmış birinin yanına da gidip gelir Karaca (Meluli). Araboğlu’nu Osmanlı kadısı sık sık vilayete getirtir, zındana atar, işkence ettirirmiş. Kadı’nın iddiası, Araboğlu’nun İslamiyete aykırı cemaat teşkil etmesi ve tarikat ehli insanlar yetiştirmesidir.

Efsaneye göre, Araboğlu’na (Şıx Süleyman) zindanda işkenceye başladıklarında, işkencecilerin karşısına bir Arap çıkar ve onu korurmuş. 
Üstünden kapıları kilitlerlermiş, ama sabahleyin bakarlarmış ki Araboğlu dışarda geziyor. En sonunda Kadı, Araboğlu’ndan ve 4 arkadaşından özür diliyor ve peşlerini bırakıyor. Asıl adı bilinmeyen Araboğlu’na bu söylenceden dolayı bu ad verilmiş. Meluli’nin felsefi eğitiminde bu Araboğlu’nun da  önemli bir yerinin olduğu söylenir.“  (H. Erbil: Meluli/ Çağdaş Bir Bektaşi Mistiği, Cumhuriyet gaz. 1 Haziran 1993).

Öyle görünüyor ki, 20. yüzyıl başlarında Hakka yürüyen Şıx Süleyman’ın çevresinde 50 yıl içinde bir söylence bile oluşmaya başlamış. Ben, bir söylenceye bağlanan bu (Araboğlu) isminin, kovuşturmaya ve sürgüne uğrayan Şıx Süleyman ve çevresi tarafından bir kamuflaj olarak kullanıldığını ve zaman içinde  onun dervişlik ismi olarak kanıksandığını düşünüyorum.

H. Erbil, Hakikatçı Aleviliğin güçlü temsilcilerinden  Karaca’nın (Meluli), dedegân düşünceye bakışını da şöyle özetler:

„Karaca’nın Dedelere karşı çıkması, onların peygamber soyundan gelme düzmecelerini belgeleriyle açığa  çıkartıp, halk içerisindeki sahte davranışlarını eleştirmesiyle başlar. Der ki, (Sizin yobaz hocalardan ne farkınız var? İnsanlara dinin gerçeklerini, gerçek sevgiyi ve hakikat yönünü öğretmiyor, onun yerine dinin dıştan görünen şekilciliğini anlatıyor, halkı aldatıyor, fakir fukara demeden insanlardan bağış (Hakkullah/ Allah hakkı) topluyorsunuz. Bu bir aldatmaca ve soygun düzenidir. Hakikat yolu babadan oğula geçer mi hiç? Siz düzmece künyelerle – ki bu künyeleri Alevileri kılıçtan geçiren Osmanlılar’dan binbir armağan ve rüşvet karşılığı aldınız- insanların hüsnüniyetlerini sömürüyorsunuz.“  (Agy)

Aslında, Hakikatçı Alevilik, dedegân düşünceye karşı çıktığı gibi, onu Bektaşilik olarak nitelendirmek de yanlıştır. Çünkü, Hakikatçılık bir tarikatın sınırlarının çok üzerinde bir düşünce akımıdır. Meluli’nin şu sözleri bile, bu gerçekliği anlatmaya yetiyor: „Biz Bektaşi tekkesine gitmedik, tekkelerde hizmetimiz yok; fakat Bektaşilerin yetişmiş, faziletli, kâmil mürşidleriyle görüşüp, hizmetlerimiz onlarla oldu. Ders aldık, onlardan ilham aldık. Daha doğrusu bizim aldığımız bütün ilham insandadır. İlahi ilham zaten insandadır.“ (Agy. Bir hakikatçı şair ve köy aydını olarak Meluli’nin felsefesi konusunda ayrıca, Batı dillerindeki şu başlıca yazıya bakılabilir. Hans-Lukas Kieser: Alevilik als Lied und Liebesgespråch: Der Dorfweise Meluli Baba (1892- 1989),  Migration und Ritualtransfer  içinde, Peter Lang yay. Frankfurt, 2005 ).

Seydi Özcan da, İçtoroslar Hakikatçı Aleviliği’nin bölgedeki önemli temsilcilerinden Söbeçimenli dedesi ve babası  Apseyd ve oğlu Aziz Baba’ ya atfen „Aziz Baba Aleviliği“ olarak  nitelendirdiği bu akıma ilişkin aynı adlı eserinde; Hakikatçılığın , sanılanın tersine salt dedeganlıkla değil, aynı zamanda Bektaşilik’le olan çelişkisini de  şu belirlemeyle ortaya koyar:

„Apseyd, çocukluğunda çok etkilendiği Araboğlu’nun düşüncelerine sahip çıktı. Yöre halkının deyişiyle (Hakikatlı) oldu. Yozlaşan  Çelebilik ve Dedelik müesseselerine baş kaldırdı, dostlarının da yardımıyla köyünü ve civar köyleri dedelerden arındırdı. Cemaatini genişletti, ama köyüne de Alevilik tarihinde (Dinsizler) anlamında kullanılan (Prodan) lakabının takılmasına engel olamadı“  ( S. Özcan: Aziz Baba Aleviliği, Ank. 2001,s. 1-2)

Seydi Özcan, 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın başlarında, yörede  gelişen Hakikatçı Akımının iki önemli öncüsünü şöyle anlatıyor: „ Bölgedeki Alevi toplumunun iki önemli isminden biri Araboğlu, diğeri Kırkısraklı Mamki Kosê (Şıx Mamo) idi. Her ikisi de Alevi tasavvufuna vakıftı. Kendilerine ait cemaatleri vardı. Bu cemaatlerde söz söylenir, saz çalınır, ibadet edilir, insan-ı kâmil olmanın yol ve yöntemleri tartışılırdı. Temel öğretilerine göre, kâmil  insan olmanın ana koşullarından birisi de (ölmeden önce ölmek, dünyevi iş ve nefsani duygulardan arınmaktı)“. (Age,s.58)

Yazar, „Avrupai fikirler“ olarak nitelendirdiği Hakikatçı Aleviliğin, „Hz. Ali’nin elinden Zülfikarını, altından Düldül’ünü çekip aldığını“ ve süreç içerisinde Sivas, Malatya ve Maraş topraklarında etkili biçimde yaygınlaştığını da vurgulamaktadır.

Hakikatçı Aleviliğin Erzincan/ Sivas kavşağındaki bir kolundan gelen, Ağıldereli Kasım Efendi’nin torunu Hüseyin Özcan, bu akımın 1830- 1915 döneminiKuruluş ve Biçimlenme, 1915-1960 dönemini  Gelişme Dönemi, 1960’dan sonrasını ise Çözülüş ve Yokoluş  evresi olarak nitelendirmekte ve bu yeni Alevilik yorumunun ortaya çıkışını, „tekkelerin, ocakların, türbelerin, dedelerin insan aklını tutsak eden bağnazlıklarına, akıldışı söylemlerine, çağın koşullarının sorgulayıcılığına ve zorlamasına“  bağlamakta ve sözlerini şöyle sürdürmektedir:

„Yüzlerce yılda oluşan, şekillenen ve varlığını sürdüren Anadolu Aleviliğinin inanca yönelik yüzündeki tutuculuk 19. ve 20 yüzyıllarda değişen dünya koşullarına ayak uyduramamış ve yaşamın akışına bağlı olarak, değişmesi ve yenilenmesi gerekmiştir. Belki de Purotluk bu amaçla gerekmiş ve varlık kazanmıştır. Tekkecilik, bir ocağa bağlı olma, dedelik, onlardan keramet ve 
sorunlara umar bekleme Aleviliğin inanç yönünü ve bir anlamda da bağnaz tarafını oluşturmaktadır.“ (Bkz. H. Özcan: Aleviliğin Çağdaş Yorumu Purotluk Üzerine Bir Deneme, İzmir, 2007,s.97)

Üzerinde durmaya değer önemli hususlardan biri de, Hakikatçı Aleviliğin Araboğlu’nun çıktığı Dersim/ Mazgirt’teki  Kalê Mansur  Ocağı’nda ya da Kangal/ Mescid’deki Araboğlu Ocağı’ nda değil; İçtoroslar bölgesinde gelişme olanağı bulmasıdır.

Araştırmacı Mamo Baran da, Hakikatçı Alevilik Akımının, bu bölgede geliştiğine vurgu yapmaktadır: „Kendilerine sırr-ı Hakikatlı diyen Kangal’ın Mescit köyünde ikamet eden pirlerden Araboğlu ve Şeyh (Yazar, Veyis’e Araboğlu, Süleyman’a ise Şeyh dendiğini tahmin ediyor. MB), ölmeden önce yolunu sürdürmek için kendi çocuklarına değil, Kayseri/ Sarız/ Kırkısrak köyünde, aslen Ehlbeyt’ten olmayan Şıx Mamo’ ya vasiyet ederler. (…) Yani onların başlattığı ütopyayı Şıx Mamo gerçekleştirmeye çalışır. „ (Bkz. M. Baran: Koçgiri/ Kuzey-Batı Dersim, Tohum yay. İst.2002,s. 88-89)

Başlıkta sorunun cevabını aslında fıkhın içerisinde aramamız gerekir. Ne var ki, din ile devlet işlerinin iç içe geçtiği bir ülkede yaşadığımızdan, fıkhın alanına giren bir sorunun cevabını siyasette arıyoruz. Gerçi devletin din işlerine karıştığı bir ülke demek daha doğru galiba…

Cumhuriyet rejimi, farklı pratiklerle de olsa Aleviliği, gayrimüslimliği ve Kürtlük gibi diğer etnisiteleri dışlayarak içlemiştir. Laik, Sünni ve Türk kimliğiniyse içleyerek dışlamıştır. Yani ilk grubu yok ederek veya yok sayarak rejimin tebaası kılma yoluna girmiş; ikinci grubuysa rejimin kendilik tanımına payanda kılarak tanımış, bu tanıma tehdit oluşturabilecekleriyse yine muhtelif yöntemlerle (idam, sürgün, vb.) bertaraf etmiştir.

Alevi açılımının başladığı günlerde Aleviler tarafından en çok dillendirilen talebi hatırlarsak kastım daha iyi anlaşılır sanırım: ‘Devlet, Aleviliği tanımlamasın.’

Hâlbuki cumhuriyet rejimi, 90 yıldır Sünniliği tanımlamakta, tahdit etmekte, denetime tâbi tutmakta ve şekillendirmektedir. Alevi açılımıyla beraber, devlet bir nevi paradigma değişikliğine giderek Aleviliği de ‘içleme’ yoluna girdi. Cemevleri tartışmasının, bu bağlamda daha sık karşımıza çıkması da kaçınılmaz. Çünkü Aleviler de ‘içlenmek’, bir nevi ‘devlet katında’ tanınmak istiyorlar.

Anayasal bir devlet kurumu olan ve yine Anayasa’ya göre ‘laiklik ilkesi doğrultusunda’ çalışmak zorunda olan Diyânet İşleri Başkanlığı, devlete nerelerin ibadethane olup olmadığına ilişkin bilgi veriyor ve devlet de buna göre hareket ediyor. İbadethane olarak tanınmanın bazı fizikî katkıları var. Örneğin Elektrik Piyasa Kanunu’nda yer alan ‘toplumun ibadetine açılmış ve ücretsiz girilen ibadethanelere ilişkin aydınlatma giderleri Diyânet İşleri Başkanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır’ ibaresinden istifade etmek mümkün hale geliyor. Yani camilere, havralara ve kiliselere tanınan bazı kolaylıklardan yararlanmak cemevlerini yaşatanlar için de geçerli hale geliyor. Ancak aynı zamanda Sünni Müslümanlarla aynı haklardan yararlanmak ve dolayısıyla onlarla eşit yurttaş olduğunu hissetmek gibi psikolojik bir ihtiyaç da söz konusu.

Sünni kesimin, cemevlerine ibadethane statüsü kazandırılmasına karşı çıkmalarınınsa yine psikolojik bir veçhesi var. Bir dinin iki ayrı ibadethanesi olamayacağı düşüncesinden hareketle cemevlerine ibadethane statüsü verilmesinin Türkiye’deki Müslümanları böleceğinden ve Aleviliği İslam-dışı bir olguymuş gibi tanımlayanların işine geleceğinden korkuyorlar.

Cemevlerine ibadethane statüsü verilmesi talebi, devlet ile din işleri ayrılmadığı ve tüm inanç sahipleri kendi hallerine bırakılmadığı müddetçe devam edecektir. İki kesimi de büyük ölçüde rahatlatacak olan ortak bir çözüm ise ‘Tekke ve zaviyelerin ilgasına ilişkin kanun’un yürürlükten kaldırılması olabilir. Zira malumunuz tekke ve zaviyeler de -şehirleşmiş Alevilerin kurduğu, modern ve nevzuhur bir olgu olan- cemevleriyle aynı tasavvufî kökenden geliyorlar.

Devletin tekke ve zaviyelerle beraber cemevlerine statü tanıması, hem Alevilerin taleplerini karşılayacak hem de Sünnilerin endişelerini giderecek bir formül olabilir.

Alevi örgütleri, “Bizim ibadet yerimiz bin yıldır cemevidir. Bir başbakanın bu konuda fikir yürütmeye, tanım yapmaya, kural, kaide belirlemeye hakkı yoktur. Başbakan bu tutumu ile açıkça hak ihlali yapmaktadır” dedi.

Köy sakinleri şimdi de köydeki okul ve sağlık ocağının kapatılmak istendiğini söyledi.

Adıyaman’ın Tut ilçesine bağlı Dağyalangoz köyü sakinleri, Alevi oldukları için su sorunlarının tüm başvurularına karşı çözülmediğini, şimdi de köydeki okul ve sağlık ocağının kapatılmak istendiğini belirtti.

Cumhuriyet‘in haberine göre, Çorum, Sivas, Tokat, Amasya, Yozgat’ta birçok Alevi köyü talepleri çözülmeyerek göçe zorlanırken Adıyaman’ın Dağyalangoz köyü de kaderine terk edildi. Çevredeki tüm köylere su getirilirken Dağyalangoz köyünün su sorunu çözülemedi.

Köy sakinlerinden Nevzat Polat, “Su sorunumuz yıllardır tüm başvurularımıza karşın çözülmüyor. 90 öğrenci bulunan okulumuz ve sağlık ocağımız kapatılmak isteniyor. Çocuklarımızı başka köyün okuluna göndermeyeceğiz. Adıyaman merkeze bağlanmak için imza topluyoruz. Alevi olduğumuz için ayrımcılığa uğruyoruz. Hizmet alamayan tek köy bizimki. Asimilasyon politikasına yem edilen binlerce köyden biri olmak istemiyoruz” dedi.

Köy muhtarı Murtaza Altuntaş da “Valilik çürük raporu verip okulumuzu yıkmaya karar verdi. ‘Malzemeyi biz alalım okul yapalım’ dedik cevap dahi vermediler. İki ay sonra Akçatepe köyüne okul yapacaklarını ve bizim köyün öğrencilerini de oraya taşıyacaklarını söylediler. 

Biz yetkililere ‘Burası Alevi köyü. Bizim öğrencilerimiz ramazan ayında, din derslerinde başka köye giderse sıkıntı çekebilir’ dedik. Biz okulumuzun kapatılmasını istemiyoruz” diye konuştu.

PSAKD Genel Başkanı Kemal Bülbül, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın Aleviliğe ilişkin değerlendirmelerine tepki gösterdi. Bülbül, Aleviliğin kendi inanç, ibadet kuralları ve erkanı olan bir inanç olup, ibadethanesinin de cemevi olduğunun altını çizerek, “Bir başbakanın bu konuda fikir yürütmeye, tanım yapmaya, kural, kaide belirlemeye hakkı yoktur. Başbakan bu tutumu ile açıkça hak ihlali yapmakta, Başbakanlık görevini ve sorumluluğunu unutarak suç işlemektedir” diye belirtti.

Pir Sultan Abdal Kültür Derneği (PSAKD) Genel Başkanı Kemal Bülbül, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın İç Anadolu milletvekilleri ile yaptığı toplantıda, Alevilere ilişkin söylediklerine ilişkin yazılı açıklama yaptı. “Başbakan kelime oyunları ile vaziyeti kurtaracağını sanıyor. AKP’li bir milletvekilinin ‘Devletin cemevlerini ibadet yeri olarak tanımasını’ istemesi üzerine Başbakan akıllara ziyan bir ifadede bulunuyor. ‘İslam’da ibadet yerleri camidir. Cemevleri kültürel mekanlardır!’ diyor” diyen Bülbül, Alevilerin ibadet merkezinin camii veya mescit olmadığını kaydetti. Bülbül, “Çünkü defalarca söylediğimiz, yazdığımız, izah ettiğimiz ve kanıtladığımız gibi (Aslında kanıtlama ihtiyacı duymuyoruz!) Alevilik İslam’ın bir yorumu, mezhebi, alt kümesi, alt kültürü, alt inancı vb. değildir” diye belirtti.

Bülbül, Aleviliğin kendi inanç, ibadet kuralları ve erkanı olan bir inanç olup ibadethanesinin de cemevi olduğunun altını çizerek, “Bir başbakanın bu konuda fikir yürütmeye, tanım yapmaya, kural, kaide belirlemeye hakkı yoktur. Başbakan bu tutumu ile açıkça hak ihlali yapmakta, Başbakanlık görevini ve sorumluluğunu unutarak suç işlemektedir. Türkiye cumhuriyetinin, büyük bir mutabakatla ‘Değiştirilmesi istenen’ mevcut anayasasında bile ‘Türkiye Cumhuriyeti laik, demokratik, sosyal bir hukuk devletidir’ ibaresi vardır. ‘Laik demokratik’ bir ülkede bir başbakan inançlar hakkında tanım yapamaz, fikir bile yürütemez” diye kaydetti.

Erdoğan’ın Aleviliği, “Saz çalıp semah dönmekten ibaret” gördüğüne işaret eden Bülbül, “Kültür insanlığın yaşam boyunca ürettiği tüm değerler bütünüdür. Bu anlamda din de kültür kavramı içinde yer alır. Yani İslam Dini de Hıristiyanlık da Yahudilik de bir kültürdür. Dolayısıyla Alevilik de insanlık kültürü içinde yer alan bir inançtır. Cemevleri Alevilerin inançsal olarak gereksinim duydukları ibadetin her türlüsünün yapıldığı bir mekandır. Nasıl ki İslam’ın temel ibadeti namaz, ibadethanesi cami ise; Alevilerin temel ibadeti cem ibadethanesi de cemevidir. Cemin hiçbir hizmeti İslam’ın ibadeti ile ‘aynı’ değildir. Bunu Başbakan da bilmektedir. Başbakan kendi kıldığı namaza ilahi bir kıymet biçerken, Alevilerin cemlerine ‘Kültür’ diyerek küçümsemekte ve sıradan bir olgu muamelesi yapmaktadır. Cem ve Alevi erkanının bir bütünü Alevi kutsal değerleri üzerinden yürütülmekte olup, Başbakan bile olsa hiç kimsenin haddine değildir ki, buna bir ilahi kıymet biçsin!” değerlendirmesinde bulundu. Bülbül, Başbakan Erdoğan’ın “Cemevleri kültürel mekanlardır” fikrini Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan devşirdiğini kaydetti.

Bülbül, açıklamasına şöyle devam etti: “Bakınız milletvekiliniz gerçeğin farkına varmış ve size ifade etmiş. Daha neyin peşindesiniz?… Madem Alevilik diye bir inanç yok o halde neden ‘Anadolu Alevi Bektaşi Federasyonu’ diye güdümlü bir kurum oluşturdunuz? Çünkü siz Başbakan olarak, partiniz AKP olarak kendi güdümünde ‘İslamlaştırılmış bir Alevilik’ istiyorsunuz ve bütün çabanız bunun üzerine. Siz, partiniz ve yasama organı olarak TBMM, cemevlerini kabul etmeye mecburdur. Bu Türkiye’nin inanç haritasında değişmez, değiştirilemez bir gerçektir. Bin yıldır egemen zihniyetin ve 90 yıldır Cumhuriyetin denemediği yol ve yöntem kalmadı. Artık kabul edin Alevileri asimilasyona uğratamadınız, Aleviliği bitiremediniz! Sayın Başbakan; ikide bir de ‘Cemevi diye bir ibadethene yoktur. Alevilik İslam’ın bir yorumudur!’ demekten vazgeçin. Aksi takdirde ‘Laik, demokratik, sosyal, hukuk devletinin’ anayasasına karşı suç işlemiş olursunuz!”

Alevi diyalog toplantısının açılışında konuşan BDP Eş Başkanı Demirtaş, Başbakan’ın Alevilik ve cemevleriyle ilgili dünkü açıklamalarına yanıt verdi, “Başbakan’a soruyorum, Alevi yurttaşlardan vergi almıyor musunuz? O vergilerin tamamını camiye harcayamazsınız. Alevi yurttaşlar vergi verirken eşitse, kamusal hizmet alırken de eşit davranmak zorundasınız. Tek bir mezhebe para harcayamazsınız, bu anayasal bir suçtur” dedi.

BDP tarafından düzenlenen ve Alevi kanaat önderleri ile cemevi ve dernek başkanlarının katıldığı Alevi diyalog toplantılarının 2.’si başladı.

Açılış konuşmasını yapan BDP Eş Başkanı Selahattin Demirtaş, Berfo Ana’ın ölümünün ardından başsağlığı diledi, “Berfo Ana’nın son 32 yılı ülkenin en acılı 32 yılı. Evladının mezarına kavuşmadan bu dünyaoan göçüp gitmezi omuzlarımıza büyük bir yük bıraktı. bütün acılı anaların acısı ortak acımızdır” dedi.

“Bu çalıştaylara konuşmak için değil dinlemek için geliyoruz” diyen Demirtaş, “Siyasetçilerin bütün toplum adına, bütün inançlar adına tek yetkili olarak kendilerini görüp konuşması yanlıştır, demokrasi ruhuna aykırıdır, inançlara aykırıdır. Sizlerin Alevi inanç temsilcileri olarak kendinizi siyasette nasıl görmek istediğinizi öğrenmek istiyoruz” dedi.

Bütün ezilenlerin, ötekileştirilenlerin, yok sayılmış bütün kimliklerin mücadelesinin ortak olduğuna dikkat çeken Demirtaş, “Hiçbir ezilenin diğer ezilene rağmen kurtuluşu olamaz” dedi.

Alevi yurttaşların son yıllarda örgütlü olarak yürüttüğü mücadelenin Türkiye’de demokrasi mücadelesine ivme kattığını belirten Demirtaş, şöyle konuştu:
“Alevilerin bu enerjisi iktidarı tedirgin ediyor olmalı ki, Alevi çalıştayları yapıyor. Ama zihniyet değişmiyor. İktidar, diyanet Alevi inancını tanımlamaya çalışıyor. Bir inanç toplumu neye ibadethane diyeceğine kendisi karar verir. Alevi toplumu cemevini ibadethane olarak tanımlıyor. Bu kadar basittir.”

BDP Eş Başkanı Demirtaş, Alevilerin haklarının anayasal güvence altına alınması gerektiğini belirtti, “Yaşam ve insanı merkeze alan talepleri tartışmak kendine insanım diyenlere yakışmaz” dedi.

Başbakan Erdoğan’ın Alevilik ve cemevleriyle ilgili açıklamalarına dikkat çeken Demirtaş şöyle konuştu:
“Hiçbir inancın diğerine üstünlüğü olamaz, diğerinin inanç sınırlarını tespit etme hakkı asla olamaz. Tekçiliği dayatmak bütün sorunların temelidir. Bu bakış açısı değişmediği sürece, sorunların çözümünde mesafe kaydedemiyoruz. İktidar bir dönem başörtüsü yasağına karşı çıktı. Ancak iktidar olunca ibadetin sınırlarını belirliyor. Aleviler diyanete mi soracak? Diyanet kendini dinin tek sahibi olarak tanımlıyor, kesinlikle kaldırılması gerekiyor. Böyle bir kurum gereksiz. Başbakan’a soruyorum, Alevi yurttaşlardan vergi almıyor musunuz? O vergilerin tamamını camiye harcayamazsınız. Alevi yurttaşlar vergi verirken eşitse, kamusal hizmet alırken de eşit davranmak zorundasınız. Tek bir mezhebe para harcayamazsınız, bu anayasal bir suçtur.”

Alevi toplumunun örgütlülüğüne dikkat çeken Demirtaş, “Alevi toplumunun örgütlülüğü, kendi içindeki dayanışması tek başına demokrasinin öncü gücü haline gelebilecek bir potansiyele sahip olduğunu gösteriyor. Alevi toplumundan oy istemek için partimizi tanıtmak üzere burada değiliz. Sizin beklenti ve eleştirilerinizi dinlemek için buradayız. Çünkü Alevi toplumu kime oy vereceğini bilecek kadar örgütlü ve bilinçlidir” diye konuştu.

Demirtaş açılış konuşması ardından gazetecilerin İmralı’da yarın yapılacak görüşmeye ilişkin sorularına yanıt verdi.

Demirtaş, “Arkadaşlarımız gidip geldikten sonra kapsamlı bir değerlendirme yapacağız. İsim tartışması bizim için uzun süre önce tamamlanmış bir tartışmadır. İktidarın yürüttüğü tartışmayı süreci zorlayan bir tarz olarak değerlendiriyoruz. BDP olarak başından beri sürecin önünü açılması için çaba sarf ediyoruz. Başbakan’ın süreci tıkayan tutumuna rağmen, barış kanallarını genişletmeye çalışıyoruz” dedi.

AKP’nin yaptırdığı bir anketle ilgili soru üzerine ise, “Bu iş anketlerle yürümez. Yüzde 99 barışa karşı ise barışı savunmaktan vaz mı geçeciğiz. Başbakan’a tavsiyemiz şu, barışı sağlayana kadar bu anketlerden vazgeçsin, ilkesel bir duruş sergilesin. Biz insanların yüreğine, gözlerine bakmayı tercih ediyoruz ve insanların barışı istedini görüyoruz” dedi.

2. Alevi Diyalog Toplantısı’nda konuşan BDP Eş Başkanı Selahattin Demirtaş, Başbakan Erdoğan’ın “Cemevi ibadethane değildir” yorumunu eleştirdi. Demirtaş; “Alevilerden vergi almıyor musunuz? Vergide eşitse bu vatandaşlar kamusal hizmet yaparken tek bir mezhebe para harcayamasın. Onların parasıyla sadece cami yapamazsın” diye konuştu. Barış süreci ile ilgili olarak da konuşan Demirtaş, “Başbakan barış olana kadar anketlere değil insanların yüzlerine bakmasını tavsiye ediyorum” dedi.
2. Alevi Diyalog Toplantısı’na katılan BDP Eş Başkanı Selahatin Demirtaş önce isim tartışmalarını değerlendirdi. “Barış kanallarını genişletmeye çalışıyoruz” diyen Demirtaş yaşanan isim tartışmalarını da “son derece ilkel” gördüklerini söyledi. “Eş başkanlarımız ya da milletvekillerimiz arasında bir ayrım yoktur, her bir vekilimiz Öcalan’la süreci tartışmak, sürecin kendisiyle ilgili yüzyüze görüşmek ister” diyen Demirtaş anket tartışmalarıyla ilgili de Başbakan’a çağrıda bulundu: “Bu iş anketlerle yürümez. Barış olana kadar anketlere bakmamasını, insanların yüzlerine bakmasını tavsiye ediyorum” dedi.

ALEVİ VERGİSİYLE CAMİ YAPILMAZ

Toplantıya dün hayatını kaybeden Berfo Ana için Galatasaray Lisesi önünde gerçekleştirilen buluşmadan gelerek katılan Demirtaş sözlerine, “Berfo ananın şahsında bütün acı çeken analara başsağlığı diliyorum. Bütün acılı anaların evladını siyasi kimliği ne olursa olsun acısı acımızdır” diyerek başladı.
Alevi Diyalog toplantılarında dinleyici olmak istediklerini söyleyen Demirtaş, “Dinledikçe sorunları çözmek mümkün. Tek yetkili kimlik olarak kendini görmek demokrasinin ruhuna aykırıdır” dedi.
Başbakan’ın ve Diyanet İşleri’nin Alevileri sınırlama gayretinde olduğunu ifade eden Demirtaş şöyle konuştu, “Aleviler eşit yurtaşlık temelinde yürüttükleri mücadelede o kadar haklıdır ki buna karşı hiçbir meşru argüman yoktur. Biz BDP olarak Aleviler’in inançlarını tartışamayız. Başbakan’a soruyorum, Aleviler’den vergi almıyor musunuz? Vergi de eşitse bu vatandaşlar kamusal hizmet yaparken tek bir mezhebe para harcayamazsın. Onların parasıyla sadece cami yapamazsın. Göstermelik uyduruk çalıştaylar yapmak yerine muhalefet nasıl anlayabiliriz diye düşünmeliyiz. ”
Demirtaş Hızır ayı vesilesiyle de Alevi yurttaşlara seslendi: “Hızır ayındayız. Hepimiz birbirimize bu kritik süreçten çıkmak için dua edelim.”

Haber: AYÇA ÖRER – ayca.orer@radikal.com.tr

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ‘ın AK Parti ’li İç Anadolu milletvekilleriyle kahvaltısında gündem sürpriz şekilde Aleviler ve cemevi konusuna odaklandı.

AK Parti Ankara Milletvekili Haluk Özdalga “Devletin cemevlerini ibadet yeri olarak tanımasını” istedi. Başbakan Erdoğan ise ” İslam ‘da ibadet yeri camidir. Cemevleri kültürel mekanlardır” diye yanıt verdi.

NTV’nin haberine göre, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ‘ın AK Parti’nin İç Anadolu Bölgesi milletvekilleri, belediye ve il başkalarıyla yaptığı kahvaltıda gündem Alevilerin sorunlarına odaklandı.AK Parti Ankara Milletvekili Haluk Özdalga, devletin cemevlerini ibadet yeri olarak tanımasını istedi. Özdalga “Köyden kente geçen Alevilerin sorunları var. Bunlar farklı grupların kontrolüne girebiliyor ve etkilenebiliyorlar. Onların İslam’dan kopuş riski var. Bunun önüne geçmek için cemevlerinin ibadet yeri olarak tanınması gerekir” dedi.

İSLAM’DA MESCİT CAMİDİR

Başbakan Erdoğan’ın ise Özdalga’nın sözlerine “Cemevleri kültürel mekanlardır. İslam’da mescit camidir. Siz hiç Hıristiyanlık’ta kilise dışında bir ibadet yeri duydunuz mu? Alevi kardeşlerimiz de bizim gibi Müslüman’dır ve İslam’ın farklı bir yorumunu yapmaktadırlar” diye Özdalga’ya yanıt verdiği öğrenildi.

AK Parti’li Özdalgan’ın “Tarihi gerçekler İslam’da birden fazla ibadet yerini zorunlu kılıyor” sözlerine de Başbakan Erdoğan “Bu diğer dinlerde de geçerli. Kültürel mekanlar ve ibadet yerlerini karıştırmamak gerekir” diye yanıt verdi. Ankara Milletvekili Haluk Özdalga’nın, Tekke ve Zaviyeler Kanunu’nun kaldırılmasını da istediği öğrenildi.

internethaber

Doğanşehir ilçesine bağlı Sürgü beldesinde Ramazan ayında Alevi ailenin saldırıya uğramasıyla ilgili davanın bugünkü duruşmasında, müdahil avukatlar reddi hakim talebinde bulundu.

Doğanşehir ilçesine bağlı Sürgü beldesinde Ramazan ayında Alevi ailenin saldırıya uğramasıyla  ilgili davanın bugünkü duruşmasında, müdahil avukatlar reddi hakim talebinde bulundu.

Duruşma, tarafların kalabalık olması nedeniyle Doğanşehir Belediyesi’ne ait düğün salonunda görüldü. Duruşma dolayısıyla ilçe girişi ve düğün salonu çevresinde yoğun güvenlik önlemleri alındı.

Sanık ve mağdurlarla yakınlarının katıldığı duruşmada, Mahkeme Hakimi Meltem Caner, müdahil ve sanık avukatlarının taleplerini aldı. Mahkemenin isteği üzerine duruşmanın zabıtları Malatya 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nden görevlendirilen katip tarafından tutuldu.

Müdahil avukatlardan Ali Hamamcı, Hakim Caner’in davadaki tarafsızlığını yitirdiğini, bu aşamadan sonra tarafsız bir yargılama yapmasını beklemediklerini savundu. Hamamcı, “Bir önceki celse alınan sanık ifadeleri silinmişti. Biz bu ifadelerin kasten mi yoksa sehven mi silindiğine dair bilgi istemiştik. Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı’ndan gelen yazıda, ‘yapılan tüm incelemeler sonucunda kayıtların silindiği tespit edilmiştir’ yazılmaktadır. Bu nedenle daha önce siz ve mahkeme katibi hakkında suç duyurusunda bulunduğumuzu da hatırlatarak, dava üzerindeki tarafsızlığınızı yitirdiğinizi belirtiyor ve reddi hakim talebinde bulunuyoruz” diye konuştu.

Ayrıca duruşmaya katılan bazı Alevi derneklerinin avukatları da yapılan saldırının Alevilere yönelik olduğunu iddia ederek, davaya müdahil olma talebinde bulundu. Hakim Caner, avukatların müdahillik taleplerini reddetti.

Reddi hakim talebinin hakim görüşü eklenerek Malatya Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesini kararlaştıran Caner, mahkemenin vereceği karar doğrultusunda sanık ifadelerinin yeniden alınmasına, bu aşamada duruşmaya devam edilemeyeceğine karar verdi.

Duruşma tarihi Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararı sonrasında belirlenecek.

Sürgü beldesinde Ramazan ayında Alevi ailenin saldırıya uğradığı iddiasına ilişkin açılan dava kapsamında, 58 sanığın yargılanmasına 10 Aralık 2012 tarihinde başlanmıştı. Duruşmada, sanıkların ifadeleri alınırken, bilgisayardaki kayıtlar silinmiş, mahkeme hakimi Meltem Caner, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi

(UYAP) üzerinden yapılan kayıtların kasıtlı mı, sehven mi silindiğinin incelenmesine karar vererek, duruşmayı ertelemişti