Avrupa Konseyi, Türkiye’yi siyasi ve hukuksal denetime alma kararı aldı. 13 yıl önce denetimden çıkan Ankara, AKP hükümetinin baskı ve işkence uygulamaları nedeniyle AB ile başa döndü
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) Denetim Komisyonu, Türkiye’nin siyasi ve hukuksal planda denetime alınmasını kararlaştırdı. Bu kararla Ankara ile Brüksel arasındaki ilişkiler 13 yıl öncesine dönüş yaptı. Türkiye yeniden Avrupa demokrasi liginde küme düşme riskini taşıyor.
Siyasi denetim dönemi
AKPM Denetim Komisyonu tarafından dün Paris’te oy çoğunluğuyla kabul edilen rapor ve beraberindeki karar metninde, 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında ilan edilen OHAL altında alınan önlemler nedeniyle demokratik kurumların işleyişinin “ciddi anlamda” bozulduğuna dikkat çekildi.
Orantısız önlemler alındı
AKPM Türkiye raportörleri Marianne Mikko (Estonya) ve Ingebjorg Godskesen (Norveç) imzalı kararda, Türk hükümetinin OHAL altında anayasanın ve uluslararası hukuk kurallarının ötesine geçerek “orantısız” önlemler aldığı ifade edildi. Örnek olarak KHK ile on binlerce memurun işine son verilmesi gösterildi.
Basına yoğun baskılar
Kararda ifade ve medya özgürlüğü konularına da geniş yer verildi. Gazetecilerin tutuklanması ve muhalif gazetecilere yönelik baskının “demokratik bir toplumda kabul edilemez” olduğu kaydedildi.
HDP’li vekillere vurgu
Dokunulmazlıkları kaldırılan 154 milletvekilinin durumunun da gündeme taşındığı kararda, bu uygulamanın Türkiye’de parlamentonun işleyişini “baltaladığı” vurgusu yer aldı. Çok sayıda milletvekili tutuklu HDP’nin bu nedenle 16 Nisan referandumu öncesi kampanya yürütemediği, bunun da “demokratik tartışmayı kısıtladığı” not düşüldü.
Referandum kaygı verici
Karar metninde 16 Nisan referandumu konusundaki “kaygılar” da dile getirildi. Anayasa değişikliğinin gerçekleşmesi halinde, “kuvvetler ayrılığı” ve “yargının bağımsızlığı” konularında soru işaretleri doğacağı mesajı verildi. AKPM Denetim Komisyonu, tüm bu gerekçeler temelinde Türkiye’nin, Avrupa Konseyi üyeliğinden kaynaklanan yükümlülükleri yerine getiren ülke olmaktan çıktığını belirtip, “denetim sürecine alınması gerektiği” önerisinde bulundu.
Ankara’ya ev ödevi
Denetim Komisyonu, bu kapsamda Ankara’dan, OHAL uygulamasına derhal son vermesini, KHK yayımlamayı ve toplu işten çıkarmaları durdurmasını, tutuklu parlamenterleri ve gazetecileri serbest bırakmasını, adil yargıyı güvence etmesini, medya ve ifade özgürlüğü için acil önlem almasını, 16 Nisan referandumunu Avrupa Konseyi standartlarında düzenlemesini ve anayasa değişikliği konusunda Venedik Komisyonu tavsiyelerini temel almasını istedi. Bu taleplerin ne derece yerine getirildiğinin 2018 içinde gözden geçirileceği belirtildi. AKPM’deki Ankara heyetine başkanlık eden AKP Milletvekili Talip Küçükcan karara tepki göstererek, raporun “hatalarla dolu” olduğunu öne sürdü.
Denetim 2004’te kalkmıştı
Denetim süreci kapsamında, Avrupa Konseyi üyesi bir devletin demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü alanlarında ne derece Avrupa standartlarında olduğu ölçülüyor. Türkiye, AKPM denetim sürecine 1996 yılında dahil edilmiş, reformlar sayesinde koşullu olarak Haziran 2004’te bu süreçten çıkarılmıştı. Denetim Komisyonu tarafından alınan kararın Nisan sonunda yapılacak AKPM genel kurul oturumlarında onaylanması bekleniyor. Kararın onaylanması halinde, Türkiye 1949 yılından bu yana üyesi olduğu Avrupa Konseyi’nde, içinde Arnavutluk, Ermenistan, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Gürcistan, Moldova, Rusya, Sırbistan ve Ukrayna’nın bulunduğu demokrasi ligine gerilemiş olacak.
BRÜKSEL