Kızılbaş kültürüyle yetişen Sanatçı Ayfer Düzdaş, kendi kültürünün izlerinin peşine düştü ve köy köy dolaşarak derleyip topladığı ezgileri, ‘Horasan’dan Çorum’a Kürt Alevi Ezgileri’ adlı albümde buluşturdu
Kürt halkına yönelik asimilasyonun bir halkası olarak, Kürt ezgilerinin Türkçe’ye devşirilmesi tartışması son dönemde gündemden düşmüyor. Ulusal bilinç arttıkça, parçaların peşine düşenlerin sayısı artıyor. Koçgirili sanatçı Ayfer Düzdaş da asimilasyon politikalarının sonucu olarak, Türkçe okunmaya başlanmış Kürtçe deyişler ve beyitlerin izini sürdü. Köy köy dolaşarak, Alevi kültürünün taşıyıcıları dedeler, pirler ve ağıtçı kadınlardan derleyip topladığı ezgileri, “Horasan’dan Çorum’a Kürt Alevi Ezgileri” adlı albümünde buluşturdu. Albüm, temmuz ayında Kom Müzik’ten çıktı.
‘İçsel arayışım dönüşü sağladı’
Avrupa’dan yayın yapan Yeni Özgür Politika Gazetesi, Sanatçı Düzdaş ile yeni albümü üzerine konuştu. Kızılbaş pir ve ozanlardan duyduğu “Bizim kitabımız telli sazdır, inancımızın özü beyitlerde ve deyişlerde saklıdır” sözünün altını çizen Düzdaş, “Yıllarca farkında olmadan beni şekillendiren bu yaşam biçimi olan Kızılbaş kültürü, müziğe dair ne varsa toplamak için beni köylere, özellikle yaşlılara gitmeye yönlendirdi” diyor. Müziği kendi içsel dünyasına bir yolculuk olarak tanımlayan Düzdaş, bu arayışın kendisini köy köy dolaşarak yaşlılarla sohbet etmeyi, onlardan ne bulduysa kayıt altına almaya sevk ettiğini anlattı.
‘Asimilasyon korkunç boyutta’
Kürt Alevilere dönük asimilasyon politikalarının sonuçlarına dikkat çeken Düzdaş, çalışma sırasında yaşadıklarından kesitler aktardı: “Malatya, Maraş, Adıyaman, Sivas, Varto ve Erzurum’da gittiğim köylerde dedelerle yapmış olduğum sohbetler ve kayıtlarda, asimilasyon politikalarının etkili olmasını görmek üzüntü verici bir durumdu. Varto’da cemleri Kürtçe yöneten bir dedeyi ziyaret ettiğimde, bana bunun kesinlikle doğru olmadığını, cemleri Türkçe yaptıklarını söyleyerek inkar etmesi, asimilasyonun boyutlarını göstermesi açısından karşılaştığım önemli durumlardan biridir.”
‘Alevi Kürtler Türkleştirildi’
Kürt Alevi kimliğine yönelik asimilasyon politikasının zamanla kendi dillerinde müzik yapan mahalli sanatçıların da yavaş yavaş ‘Türkçe sözlü Kürt halk müziği’ne döndüğünü vurgulayan Düzdaş, Türk halk müziği sanatçıları olarak bilinen Aşık Davut Sulari, Ali Ekber Çiçek ve Aşık Daimi gibi isimlerin aslında önemli Kürt Alevi ozanlarından olduğunu vurguladı. Dilin yasaklanması ve yapılan baskılardan dolayı Alevi ozanlarının, eserlerini Türkçe okumaya başladığını ifade eden Düzdaş, zamanla Kürtçe deyişler ve beyitlerin söylenmediği için unutulmaya başlandığına dikkat çekti.
‘Her yöreden ezgi var’
Albüm repertuarını seçerken, her yöreden müzikal olarak farklı ritmik yapıya ve içeriğe sahip ezgilere yer vermeye özellikle dikkat ettiğini belirten Düzdaş, albümünü, Gurgum (Maraş), Koçgirî (Zara), Semsûr (Adıyaman), Çorum, Gimgim (Varto) ve Meletî’de (Malatya) yaptığı derlemeler ile, kültürel yapı olarak Kızılbaşlara benzeyen, ibadetlerini sazlı ve sözlü yapan İran’da yaşayan Yarsan ezgilerinden oluşturduğunu söyledi. Albüm, daha önce de derlemelerden oluşan “Leylan ve Koçgiri Ağıtları” isimli albümlerinin devamı niteliğinde. Düzdaş, özellikle Arguvan başta olmak üzere, Meletî’nin ilçelerindeki Kürtçe halk ezgilerini derlediği albüm ve kitap çalışması için de sponsor arıyor.
Ayfer Düzdaş kimdir?
1998 yılında Pera Güzel sanatlar Lisesi’nde keman ve şan eğitimi aldı. 1997 yılında Kürtçe’nin Dimilkî lehçesinde müzik yapan Venge Sodiri Müzik Grubu ve 1998 yılında da 11 kadından oluşan Koma Asmin kadın topluluğu içerisinde yer aldı. 2000 yılında Mezopotamya Kültür Merkezi bünyesinde ‘Şahîya Stranan-1’ 2004 yılında da ‘Şahîya Stranan -2’ ve 2011 yılında ‘Şahîya Stranan-3’ isimli üç albüm çalışmasında yer aldı. 2008 yılında ilk solo çalışmasına başlayan Düzdaş’ın ‘Leylan’, ‘Koçgiri Ağıtları’, ‘Wayir’, ‘Anadolu Ninnileri’ isimli albümleri var.
