Araştırmacı yazar Erdoğan Yalgın’ın yeni kitabı “Bir Bâtıni Dâisi: Ebü’l-Vefâ-î Kurdi (925–1017)” Babek Yayınları tarafından yayımlandı. “Yazılı Kaynaklara Eleştirel Yaklaşımla Alternatif Bir Okuma” alt başlığını taşıyan kitap, 925–1017 yılları arasında yaşadığı belirtilen Ebü’l-Vefâ-î Kurdi’nin tarihsel kimliğini, düşünce dünyasını ve Alevilik tarihindeki yerini yeniden tartışmaya açıyor.
Kitap şu sorulara yanıt arıyor: Ebü’l-Vefâ-î Kurdi kimdi? Hangi tarihsel ve toplumsal koşullarda yaşadı? Etnik ve kültürel kimliği neydi? Alevilik ve Bektaşilik tarihindeki yeri, etkisi ve düşünsel mirası nasıl şekillendi?
Yaşamı, kimliği ve düşünsel mirası mercek altında
Eser, Ebü’l-Vefâ-î Kurdi’nin yaşamını, etnik ve kültürel kimliğini, düşünsel çevresini ve tarihsel konumunu farklı yazılı kaynaklar üzerinden incelemeyi amaçlıyor. Yalgın, Ebü’l-Vefâ’nın kim olduğunu ve hangi tarihsel koşullarda yaşadığını sorgulamakla kalmıyor. Onun düşünsel mirasının, bâtıni gelenek içindeki konumunun ve Alevilik ile Bektaşilik tarihine uzanan etkilerinin de izini sürüyor.
Kitapta farklı tarihsel kaynaklar, kronolojik veriler, manevi soy silsileleri ve dönemin siyasal gelişmeleri karşılaştırmalı bir yöntemle değerlendiriliyor. Böylece tarihsel belgelerin işaret ettiği şahsiyet ile son yıllarda Türk akademik çevrelerinde birbirini tekrarlayarak Ebü’l-Vefâ etrafında geliştirilen yorumlar arasındaki farklar eleştirel bir bakışla inceleniyor.
Menâkıbnâme’ye eleştirel bakış
Çalışma, Menâkıbnâme’deki anlatıların bilimsel kaynak eleştirisine tabi tutulmadan tarihsel gerçeklik gibi kabul edilmesini sorguluyor. Kitap, bu yaklaşım üzerinden resmî tarih tezlerinin ve yerleşik akademik kabullerin yeniden üretildiğine dikkat çekiyor. Yalgın, tarihsel olguların menkıbevî anlatılardan ayrıştırılması ve kaynakların bilimsel ölçütler çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Çalışmanın önemli araştırma eksenlerinden birini, Yukarı ve Kuzey Mezopotamya’dan Anadolu içlerine uzanan tarihsel ve kültürel coğrafya oluşturuyor. Bu çerçevede Ebü’l-Vefâ-î Kurdi’nin yaşadığı dönemin toplumsal, siyasal ve inançsal koşulları ele alınarak onun tarihsel mirası yeniden değerlendiriliyor.
Kronolojik tablolar ve görsel belgeler
Kitabın dikkat çeken yönlerinden biri, farklı yazılı kaynaklardaki maddi tarihleri, manevi soy silsilelerini ve dönemin siyasal gelişmelerini kronolojik tablolar, görsel belgeler ve karşılaştırmalı veriler aracılığıyla bir araya getirmesi. Bu yöntemle, tarihsel belgelerin ortaya koyduğu bilgiler ile yüzyıllar içinde Ebü’l-Vefâ’nın şahsiyeti etrafında oluşan menkıbevî, tasavvufî ve inançsal anlatılar arasındaki farklar görünür kılınıyor.
Çalışma, özellikle Menâkıbnâme’nin anlattığı Ebü’l-Vefâ ile tarihsel kaynakların işaret ettiği Ebü’l-Vefâ arasındaki mesafeye odaklanıyor. Başka bir ifadeyle, tarihsel bir şahsiyetin zaman içinde nasıl bir inanç önderine, manevi silsilenin merkezindeki bir erene ve kolektif hafızada farklı anlamlar yüklenen bir figüre dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Bir biyografinin ötesinde
Bu yönüyle kitap yalnızca bir tarihsel şahsiyetin biyografisini ortaya koyma çabası değil. Aynı zamanda inanç tarihinin, kültürel hafızanın ve tarih yazımının nasıl oluştuğuna ilişkin eleştirel bir araştırma niteliği taşıyor. Eser, okuru yerleşik tarihsel kabulleri yeniden düşünmeye, yazılı kaynakları eleştirel bir gözle incelemeye ve inanç tarihinin oluşum süreçlerini sorgulamaya davet ediyor.
Yalgın’ın çalışması, geçmişin nasıl anlatıldığı, hangi bilgilerin öne çıkarıldığı ve bazı tarihsel kimliklerin zaman içinde nasıl yeniden şekillendirildiği sorularına da odaklanıyor. Çünkü tarihin asıl meselesi yalnızca neyin anlatıldığı değil, anlatılanların hangi kaynaklara, hangi koşullara ve hangi tarihsel bakış açılarına dayandığı. Yalgın da tam bu alana bir ayna tutuyor.
454 sayfa, yaklaşık 200 kaynak
454 sayfalık kitapta yerli ve yabancı yaklaşık 200 yazılı kaynaktan yararlanıldı. Araştırmanın kapsamını destekleyen 40’a yakın tablo ve görsel belgeye yer verildi. Kitabın kapağındaki temsili görsel, ressam Murat Oğuz tarafından özel olarak çizildi.
Kitaba Türkiye’den Babek Yayınları aracılığıyla ulaşılabiliyor. Avrupa’daki okurlar ise Erdoğan Yalgın ile iletişime geçebiliyor. Kitabın kısa süre içinde internet kitap satıcılarında da satışa sunulması bekleniyor.
İkinci kitap yolda
Yalgın’ın aynı düşünsel ve tarihsel izleğin ikinci halkası olarak hazırladığı “Ebü’l-Vefâ-î Kürdi’ye Bağlı Réya/Raa Heqi Ocakları ve Yukarı Mezopotamya’dan Anadolu’ya Bâtıni İzler” başlıklı kitabı da çok kısa süre içinde okurlarla buluşacak.
