İran’ın nükleer silah sahibi olmasını engellemek için imzalanan nükleer anlaşmadan Trump’ın kararı ile çekilen ABD’den, Biden-Harris’in göreve başlaması sonrası ilk kez görüşmelere hazır olunduğu mesajı geldi
İran’a Ek Protokol’ün sonlandırılması ve Uluslararası Atom Enerjisi Dairesi’nin (IAEA) İran’daki denetleme faaliyetlerine kısıtlama getirilmesi gibi adımlar atmaktan kaçınması çağrısı yapan ABD, masaya oturmaya hazır olduklarını ilan etti. BM’ye gönderilen mektupla Trump’ın kararları iptal edildi. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Fransa Dışişleri Bakanı Yves LeDrian, Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas ve İngiltere Dışişleri Bakanı Dominic Raab, arasında Blinken’in göreve gelmesinin ardından ikinci kez düzenlenen video konferansta İran, Yemen ve IŞİD’le mücadele gibi konular ele alındı.
ABD resmi ajansı VOA’ya göre ABD Dışişleri Bakanı Blinken, toplantıda Başkan Joe Biden’ın İran’ın nükleer anlaşması Ortak Kapsamlı Eylem Planı (KOEP) ile öngörülen yükümlülüklerine kati şekilde uyması halinde ABD’nin de bunu yapacağı ve İran’la bu konuda görüşmeye hazır olduğu sözlerini aktardı. Bu çerçevede E3 ülkeleri Almanya, Fransa, İngiltere ve ABD, İran’a Ek Protokol’ün sonlandırılması ve Uluslararası Atom Enerjisi Dairesi’nin (IAEA) İran’daki denetleme faaliyetlerine kısıtlama getirilmesi gibi adımlar atmaktan kaçınması çağrısı yaptı. Açıklamada, “E3 ve ABD, IAEA’nın erişiminin kısıtlanması kararının oluşturduğu tehdidin altını çizmektedir ve İran’a, özellikle de yeni bir diplomasi imkanının doğduğu şu günlerde, bu tür ciddi bir hamlenin sonuçlarını değerlendirmesi çağrısı yapmaktadır” denildi. ABD ile E3 ülkeleri Dışişleri Bakanları tarafından yapılan ortak açıklamada İran’ın uluslararası nükleer anlaşmanın öngördüğü yükümlülüklerine tam olarak uymaya geri dönmesinin ortak hedef olduğu belirtildi.
Uranyum metali ve gözaltılar
Açıklamada ayrıca E3 ülkelerinin ve ABD’nin İran’ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 20’ye çıkarması ve uranyum metal üretmesi konusundaki ortak kaygıları da gündeme getirildi. E3 ülkeleri ABD’nin ve İran’ın anlaşmaya geri dönmesi hedefini memnunlukla karşıladıklarını belirtti. Bakanlar İran’a “keyfi şekilde gözaltına alınmış” vatandaşlarını serbest bırakması çağrısı da yaptı ve ülkede devam eden ciddi insan hakları ihlallerinden duydukları kaygıyı dile getirdi. Bakanlar ayrıca Basra Körfezi’nde gerilimi azaltma ve Yemen’deki savaşı sona erdirmenin önemini vurguladı.
Hewler’e saldırı kınandı
Hewler’e 15 Şubat’ta düzenlenen saldırı da kınandı. ABD’ye, uluslararası koalisyon güçlerine ve NATO çalışanlarıyla tesislerine yönelik saldırılara hoşgörü gösterilmeyeceği kaydedildi. Bakanlar ayrıca IŞİD’in dünya genelindeki uzantıları ve ağlarıyla mücadelede ortak hareket etmenin önemine de vurgu yaptı. Myanmar askeri darbesini kınayan E3 ülkeleri ve ABD, askeri liderlerden olağanüstü hali derhal kaldırmalarını, iktidarı demokratik seçimle gelen hükümete devretmelerini, haksız biçimde gözaltına alınanların serbest bırakılmasını, insan hakları ve hukukun üstünlüğüne saygı gösterilmesini istedi. Açıklamada NATO’nun daha da güçlendirilmesinin ve günümüz stratejik gerçeklerine uyumlu hale getirilmesinin önemine vurgu yapıldı.
İlk iptaller
ABD BM Güvenlik Konseyi’ne Trump yönetimi tarafından yapılan, İran’a yönelik tüm BM yaptırımlarının yeniden yürürlüğe konulması gerektiği iddiasını geri çekti. Birleşmiş Milletler’de görevli İranlı diplomatlar için, Trump yönetimince getirilen seyahat yasakları hafifletildi. Trump yönetiminin, BM nezdinde yaptırımların geri getirilmesi için başlattığı süreç de sonlandırıldı. Temmuz 2015’te, Çin, Almanya, Fransa, Rusya, İngiltere ve ABD’den oluşan ve P5+1 olarak adlandırılan ülkeler İran ile anlaşma imzalamıştı. Donald Trump, Çin, Almanya, Fransa, Rusya ve İngiltere’nin de taraf olduğu anlaşmadan “utanç verici” diyerek 2018 yılında çekilmiş ve İran’a yaptırım uygulamaya başlamıştı. İran son olarak, bu hafta sonuna kadar yaptırımların kaldırılmaması halinde, nükleer tesislere yapılacak incelemeleri sınırlama tehdidi yapmıştı.
İran: KOEP önemli başarı
İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, AB Konseyi Başkanı Charles Michel ile yaptığı telefon görüşmesinde KOEP’in çoklu diplomasinin önemli başarısı olduğunu söyledi. Dışişleri Bakanı Mohammad Cevad Zarif, twitterdan Trump döneminde alınan kararın, “hukuki geçerliliğinin olmadığının kabul edilmesinden” memnun olduklarını belirtti. Zarif “ABD, şartsız ve etkili olacak şekilde Trump tarafından uygulanan tüm yaptırımları kaldırmalıdır. Ondan sonra biz de aldığımız iyileştirici önlemleri geri çekeceğiz” dedi
WASHINGTON
