Son 20 yılda, Şırnak kömür ocaklarında yaşanan göçüklerde, 220 işçi hayatını kaybetti. Çalıştıkları ocakların kapatılması yerine çözüm bulunmasını isteyen işçiler, ‘Ocakların kapatılması sorumluluktan kaçmaktır. Devletin bu soruna kalıcı bir çözüm bulması gerekir’ dedi
Şırnak’a yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki 1 No’lu Maden Ocağı’nda yaşanan göçük sonrası 7 işçinin hayatını kaybetmesi ve bir işçinin ağır yaralanmasıyla ile birlikte, gözler tekrar kentteki maden ocaklarına çevrildi. Türkiye Kömür İşletmeleri’ne (TKİ) bağlı ocakların özelleştirilmesiyle birlikte Cudi Dağı’na kadar uzanan geniş alanlarda, küçük ve orta çaplı ocaklar açıldı. Yerel aileler tarafından açılan işletmeler için kaza sonrası resmi yetkililer, her ne kadar kaçak dese de yetkililerin bilgisi dâhilinde ocakların çalıştırıldığı biliniyor. 2 Ağustos 2013 tarihinde 3 kişinin ölümü üzerine, TKİ Genel Müdürlüğü incelemede bulundu ve üretimin durdurulmasına karar verdi. Ancak, karardan kısa bir süre sonra ocaklar tekrar faaliyete başladı.
Kaçak ocak değil
Bölgede gerçekleşen özelleştirme ile birlikte TKİ’nin, ihale ile tüm ocakların bulunduğu alanı, Mardinli Süleyman Bölünmez adlı kişinin şirketine teslim ettiği kaydediliyor. Göçüğün yaşandığı 1’Nolu Maden Ocağının ruhsatında, “İhale şartnamesinin bedeli 500 TL, Teminat Tutarı 1 milyon TL, ihale TKİ Genel Müdürlüğü Satın Alma Daire Başkanlığı’nın 1108 nolu odasında yapılıp İR:2505/(S:16399) No’lu ruhsat numarası verildiği” bilgilerinin yer aldığı iddia edildi. Yine, Bölünmez de yıllardır alanda kömür ocaklarını işleten Acar İnşaat A.Ş. ile ortak hareket ediyor.
Elektrik DEDAŞ müşteri devlet
Devlet yetkililerinin ruhsatsız dediği bölgedeki tüm ocaklara, DEDAŞ tarafından elektrik veriliyor. Ocaklara 1 kilometre mesafede Maden Askeri Karakolu bulunurken, bölge Cudi Dağı’na yakın olduğu için askeri operasyonların güzergâhı olarak da kullanılıyor. Yine alandan çıkarılan kömürler, Acar A.Ş. tarafından verilen irsaliyelerle onlarca arama noktasından geçiriliyor. Özellikle Sosyal Yardımlaşma Kurumu’nun ve otel ile okulların kömür ihtiyacı bu kömürlerden karşılanıyor. Ayrıca, madenlerden çıkan kömürleri taşıyan kamyonlar İl Özel İdaresi’ne ait kantarlarda tartıldıktan sonra fiş kesiliyor.
En ilkel yöntemler
Ocaklarda kömür çıkarılmak için kullanılan yöntem ise, yüzyıllar öncesinden kalma. Genel uygulamanın aksine, derinlik yatay değil dikey olarak kazılıyor ve işçiler yerin metrelerce altına halat ile sarkılarak kömür çıkarılıyor. Baret, maske yok! Her an göçük tehlikesi ile karşı karşıya kalan işçiler oksijensiz kalıyor.
Cudi’nin Gundikê Remo bölgesinden başlayıp, kentin eteklerine kadar olan alanda, 60 civarında kuyu ve 20’ye yakın açık kömür işletmesi var. Bu ocaklarda 3 bin civarında işçi çalışıyor. 12 saat çalışan işçilerin maaşları da çalıştığı alana göre, asgari ücret ile 3 bin TL arasında değişiyor ama maaş ne olursa olsun, sigorta asgari ücrete göre yatırılıyor
Özelleştirmeyi durdurun
Göçüğün yaşandığı ocağın yan tarafındaki ocakta çalışan, ancak görüntü ve isim vermek istemeyen işçiler, özelikle yaşanan göçükler sonrası ocakların kapatılmasına yönelik yapılan tartışmalara da tepkili. 2013’te aynı bölgede bir göçük sonrası ocakların kapatıldığını ve ocakların yeniden üretime başlaması için kentte yürüyüş yaptıklarını hatırlatan işçiler, “Ocakların kapatılması sorumluluktan kaçmaktır. İşletmeler kâr hırsı uğruna işçileri düşünmüyor. Ocaklar, eskisi gibi TKİ kapsamına alınmalıdır” dedi.
Cihan Ölmez-Mehmet Şah Oruç/Şirnex-MA
24
