Bu şehirde tarihin tüm zamanlarına tanık olmak mümkün! Şehrin merkezinde kötü bir modernizm taklidi, varoşlarda bildiğiniz köy hayatı. Şehir içeride kentli, kenarlarda köylü, burası bir köykent! Türkiye’nin birçok şehri böyledir, burası biraz daha köykent görüntüsünde. Devletin lütfettiği “Kahramanlık” liyakati kent eşrafının kendilerini ayrıcalıklı görmelerine sebeptir. “Kahraman” kentin kahramanlıkla övünen yurttaşları burada utanç verici, tiksindirici, korkunç bir katliamın yaşandığından haberdar değil mi? Bugün katliamın 35. yılı, kentte her şey “Normal!” Bu normallikte bir anormallik var! Bizi uzaktan süzen “Sivil görevliler” eşliğinde Yörükselim ve Mağaralı mahallesini dolaşıyoruz. Eğreti evlerin, bizi kaçamak, ürkek ve telaşlı bakışlarla izleyen insanların görüntüsü hiç de 35 yıl öncesinden farklı değil. Her şey 35 yıl öncesinden kalmış gibi! Daracık sokaklar, duvarında yoksulluğun sessiz çığlığı duyulan evler, gelişi güzel asfaltlanmış yollar… Bir sokağın köşesinde “Durun! Bakın bu ev katliamda yakılmış, içindekilerden bazıları katledilmişti!” diyor. Küçük, tek katlı, sıvasız, briketten yapılma bir ev… Pencere demirleri paslanmış, camlar yok! Pencereden içeri bakmaya çalışıyorum, çok zamandır terk edilmiş bir görüntüsü var. Yangının ve isin izleri silinmiş. Az ötede bir ihtiyar meraklı bakışlarla bizi izliyor. Sokak daracık uzanıyor, boş, sessiz ve ürpertici. “Katliam bu sokaklarda yapılmış” diyor genç rehberimiz. Buralar, 500 metre ileride yaşamın şehir olan yerinde “Kahramanlık” zevkini yaşayanların “Kızılbaş” dedikleri mahalleler. “Kızılbaş” günahkardır, yıkanmaz, kirlidir, yabanidir! “Kızılbaş” dediğin “İnsan bile değildir!” Dini imanı yoktur, ana bacı tanımaz! Hele “Kahraman” hiç değildir. Kızılbaştan kahraman mı olur? “Dindar kahramanların” adını üniversitelere veren kahraman devlet; Kürt, Alevi Mamıke Molla’yı ağzına bile almıyor! Oysa “Vurun Antepliler namus günüdür!” sözü türkülere, destanlara konu olan, devlet tarafından unutturulmaya çalışılsa da halkın dilinde ve yüreğinde yaşayan Karayılan; Maraş’a bağlı Pazarcık ilçesinden bir Kürt Alevi. Molla Mehmet diye de anılan Karayılan’a ait “Kahraman” Maraş’ta ne bir anıt, ne de bir görüntü var!

Köşesinde 35 yıl önceden derin iniltiler yükselen evin bulunduğu daracık sokağı boylu boyunca yürüdük. Sokakta, duvar dibinde oturan yaşlı adamdan başka kimseye rastlamadık. “Bu adam o dönemi yaşamış mıdır?” diye sorduğumda rehberimiz “yok abi. Onlar sonradan buraya taşındı. Alevi değiller!” diyor. Sokağın sonunda bir ara sokağa dönmemizi söyledi rehberimiz. Karşıda bir cami! “Bu caminin arsasını bir Alevi bağışladı, yapımına da epey katkıda bulundu” diyor rehberimiz can! “Katliamdan önce mi? Sonra mı?” sorumu “Önce olur mu abi, katliamdan sonra yapıldı bu cami” diyor. Ne derin yaradır ki erenler “Ağacın kurdu özünden olur!” hakikatini boşa söylememişler! “Kahraman” kentin “Şehir Mezarlığına” gidiyoruz. 35 yıl önce katledilen canların mezarını bulabilir miyiz? Bize rehberlik eden canların çabaları sonuç veriyor! Yan yana iki mezar ve tek mezar taşı üzerinde “İbrahim oğlu Malik Ünver, Haydar oğlu İbrahim Ünver, 23. 12. 1978 Maraş Olayları’nda şehit olmuştur” Bir başka mezar taşı “Nurhaklı Mehmet Oğlu, Keliş Ali Sağlam” Hemen yanındaki mezar taşında “Mustafa Yüzbaşıoğlu, 12. 12. 1978” yazıyor. Mustafa Yüzbaşıoğlu katliamdan bir hafta önce katledilen iki devrimci öğretmenden biri. Onu tanıyan bir kadın can var aramızda. “Çok değerli bir insandı. Matematik öğretmeniydi. Ben çocuktum. Evleri gezer ders verirdi” diyor ve ağlıyor! Mezarlara kırmızı karanfil bırakıyoruz. Ama ısrarla Gıjık Dede’nin mezarını arıyoruz. “Buldum” diyor bir can! “Torununa sordum o tarif etti. Bu taraftan gelin!” Mezarın üzerinde henüz filiz fidan olan bir gül ağacı var. Taşında, “Tercanlı Mehmet oğlu Sabri Özkan, Gıjık Dede Ölmez, 4. 4. 1978” yazıyor. Katliam için plan yapanlar planı zamana yaymışlar. Maraş Katliamı’nda katledilen tüm canların mezar taşlarına “Ruhuna Fatiha” yazmayı ihmal etmemiş “Dini bütün” mezar ustası. Kendi aklınca “Kızılbaş olarak yaşadılar. Mezar taşlarına bunu yazayım da bari öbür dünyada Allah’ın affına mazhar olsunlar!” diye düşünmüş olmalı. Oysa Aleviler mezar taşlarına “Ruhuna Fatiha” yazdırmaz. Devletin resmi kayıtlarına göre Maraş Katliamı’nda 111 kişi katledildi. Ama biz beş mezar bulabildik. Diğerlerine ne olduğu bilinmiyor! Az ileride elinde bastonu, kalın çerçevesi ve kocaman camları, avurtları çökük bir piri fani. “Bu güne kadar Gıjık Dede’ye sahip çıkılmadı! İnsanlar mezara gelmeye korkuyor!” diyor. Kulağıma eğilen bir can “Gıjık Dede’nin oğlu!” dedi. Ayakkabı boyacılığı yapıyormuş ve sara hastasıymış! Garibanın derdi de ne ağır oluyor! Hem yoksul hem sara hastası, hem de Kızılbaş!

MUSTAFA KARASU

Maraş Katliamı kesinlikle devlet içinden çeşitli çevrelerin hazırladığı planlı bir katliamdır. Kültürel soykırımcı devlet patentlidir. 1926 Şark Islaha Planında belirlenen Kürtleri ve Dersim’i kültürel soykırıma uğratma planının uygulanmasıdır. 1978 katliamıyla başlatılan Alevi Kürtlerin Maraş’tan kaçırtılması bugüne kadar sürdürülmüştür.

Maraş Katliamının üzerinden 35 yıl geçti. Maraş Katliamından bu yana geçen 35 yıl katliamın amaçlarını ve sonuçlarını daha anlaşılır kılmaktadır.

Maraş, Kürdistan’ın Türkiye sınırındaki Kürt şehridir. Nüfusun çoğunluğu Alevi Kürtlerden oluşuyordu. Alevi Kürtler 1970’li yıllarda devrimci demokratik güçlerin yanında demokrasi ve Özgürlük Mücadelesi içinde yer alırken, Apocular grup olarak da Kürdistan’ın her tarafında olduğu gibi Maraş’ta da hızla gelişiyordu. Maraş, devlete karşı muhalif güçlerin en temel direniş noktalarından biri haline gelmişti. 1970’li yılların devrimcileri de Nurhak dağlarında gerilla mücadelesi başlatmak istiyorlardı. Tüm bu gerçekler Maraş’ı hedef haline getirmişti. İşte bu ortamda Türk devleti temel gerilim alanlarından olan ve kolay provoke edilecek Alevilerle ilgili önyargıları harekete geçirmiştir. Bunun sonucu Maraş’ta Alevi Kürtlerin mahallelerine faşist çeteler saldırtılmıştır. Faşist sürüler kadın, çocuk, yaşlı demeden iki yüze yakın Kürt Alevi’yi katletmişlerdir. Hem de kafa kesme dahil her türlü yöntemle. Gerçekten Maraş’ta acımasızlık, gözü dönmüşlük hakim olmuştu.

Tarihin en büyük Alevi katliamlarından biri Maraş’ta yaşanmıştır. Maraş’ın içi Kürtlerden temizlenmişti. Maraş gerçekten de kara Maraş oldu. Alevilerin yoğun yaşadığı yerler defalarca katliam girişimlerine sahne olmuş, 1993 yılında Sivas’ta 35 aydın, yazar, sanatçı ve Alevi diri diri yakılmıştı. Böylece Sivas’ın adı kanlı Sivas olmuştur.

Devlet patentli soykırım
Maraş Katliamı kesinlikle devlet içinden çeşitli çevrelerin hazırladığı planlı bir provokasyondur. Dolayısıyla planlı bir katliamdır. Kültürel soykırımcı devlet patentlidir. 1926 Şark Islaha Planında belirlenen Fırat’ın batısındaki Kürtleri ve Dêrsim’i kültürel soykırıma uğratma planının uygulanmasıdır. 1978 katliamıyla başlatılan Alevi Kürtlerin Maraş’tan kaçırtılması bugüne kadar sürdürülmüştür. Bugün Maraş’ın Pazarcık, Elbistan, Afşin başta olmak üzere ilçeleri ve köyleri de boşaltılmıştır. Pazarcık dışında ilçelerde Kürt kalmadığı gibi, Maraş’ın içi de Kürtlerden temizlenmiştir. Her yerde kapitalist ilişkilerin gelişmesiyle köylüler yakın şehirlere göç ederken, Maraşlılar tümüyle metropol ve şehirlere göç ettirilmiştir.

Eğer planlı politikalar ve katliamlar olmasaydı bugün Maraş’ın tüm ilçelerinde Kürt yoğunluğu artar, Maraş’ın içinde de Kürt nüfusu ile Türk nüfusu dengeli olurdu. Maraş gerçekten bir Kürt şehri olurdu. Eğer bugün Kürt nüfusu azalmışsa bunun nedeni Kürtleri planlı bir biçime topraklarından koparma politikasıdır. Aslında Maraş’ta izlenen politika dört dörtlük bir kültürel soykırım politikasıdır.

Bugün Maraş neredeyse Kürtlerden arındırılmıştır. Dünyanın her tarafında Maraş Kürtleri var, ama Maraş’ta çok az kalmışlardır. Zaten kalanlar da kültürel asimilasyonla Kürtlüklerinden önemli oranda koparılmışlardır. Alevi kimliği ise hala ötekileştirilmekte ve baskı altına alınmaya devam edilmektedir. Maraş Katliamıyla uygulamaya konulan Maraş’ı Kürtsüzleştirme politikası, 12 Eylül’de daha da hızlandırılmış, devlet her yolu deneyerek Alevi Kürtleri topraklarından koparmıştır. Bugün binlerce yıl içinde inanç ve kültürel kimlik vatanı haline getirilen köyler ıssızlaşmıştır. Cıvıl cıvıl yaşam karakteri olan bu topraklar ölümü bekleyen bir yer haline getirilmiştir. Maraş’ın, Sivas’ın, Malatya’nın Türkleri göç etmezken Alevi Kürtlerin göçertilmesi ve bu topraklardan Ermeniler gibi arındırılması kültürel soykırım değil de nedir?

En büyük trajedi
Kuşkusuz bu kültürel soykırımı gerçekleştirme, fiziki katliamlar ve soykırımlar üzerine inşa edilmiştir. Katliamlarla yaşam çekilmez hale getirtilerek ve korku hakim kılınarak göçe, topraklarını terk etmeye zorlanmıştır. Ermenilere yapılan tehcir, Kürtlere zengin ve çok yönlü yöntemler kullanılarak yapılmıştır.

Maraş Katliamının ne kadar vahşi yapıldığı bilinmektedir. Katliamlarla korkutulan, ürkütülen Maraş Kürtleri 12 Eylül’le birlikte baskılar ve diğer yöntemlerle tümden vatanlarını terke zorlanmışlardır. Artık Kürtler dönüşü olmayan bir biçimde yerlerini yurtlarını bırakmışlardır. Umuda değil, yok oluşa yolculuk yapmışlardır. Bu yok oluş neredeyse umuda gidiş olarak gösterilmiştir. En büyük trajedi de budur. Devlet Avrupa’ya kaçırtma şebekeleri kurarak, kurdurtarak bu toprakları 12 Eylül sonrası mezarlığa dönüştürmüştür. 12 Eylül esas olarak da Kürtlerin iradesini kırıp tümden Türkleştirmeyi hızlandırma, hatta Kürt’ü kimlik olarak bitirme amacı taşımıştır. 12 Eylül, Kürt’ün Fırat’ın doğusunda da batısında da bitirilmesini hedeflemiştir. 12 Eylül’le Kürt politikaları bir yanlışlık ya da bir hata sonucu oluşturulmadı; 1926 yılında planlana Şark Islahat Planı hedeflerine nihai olarak ulaşmak için oluşturuldu. Dil yasağının daha da katılaştırılması bu amaçla ilgilidir.

12 Eylül’de Kürdistan’ın açık hava hapishanesi haline getirilmesi, Diyarbakır zindanının işkencehane haline getirilmesi Kürtleri bitirme planının bir parçası olarak gerçekleşmiştir. Maraş başta olmak üzere Alevi Kürtlerin Avrupa’ya kaçırtılması da bu planın Fırat’ın batısındaki yüzüdür.

12 Eylül’e yol açtı
Maraş Katliamı, öncesi ve sonrası politikalarla ele alınırsa tam olarak anlaşılır. Yoksa tam izah edilemez. İzahatlar yetersiz ve eksik kalır. Maraş Katliamı 1926 Şark Islahat Planı, Dêrsim Soykırımı, Alevi Kürtlere cumhuriyet boyunca izlenen politikalarla birlikte ele alınmazsa ne kadar planlı bir katliam olduğu anlaşılamaz. İşte şu olay olmuş, bu olay olmuş, bu nedenle bu katliam yaşanmış, şu kişiler içinde yer almış gibi bilinçli çarpıtmalara gidilir. Kişiler ve planın parçası olan olaylar öne çıkar. O kişilerin arkalarındaki devlet zihniyeti tam sorgulanmaz. Sorgulama böyle olmayınca da Stockholm sendromu olarak ifade edilen celladına sevdalanan kişi ve çevrelerde ortaya çıkar.

Öte yandan Maraş Katliamı 12 Eylül’e giden yolun açılmasıdır. Nitekim Maraş Katliamıyla birlikte sıkı yönetim yaygınlaştırılmıştır. Maraş Katliamı olduğunda Kürt Halk Önderi Maraş Katliamı üzerine değerlendirme adlı bir broşür yazmıştır. Bu broşürde eğer devrimciler, demokratlar bir araya gelip yükselen faşizme karşı mücadele etmezlerse bu katliamla başlatılan sürecin bir faşist darbeyle sonuçlanacağı değerlendirmesi yapılmıştır. O dönemde Maraş Katliamı üzerine en derli toplu değerlendirme Kürt Halk Önderine aittir. Maraş Katliamını sıradan ele almamış, büyük bir komplonun bir parçası olarak değerlendirmiştir. Daha sonra gerçekleşen ve yaşananlar Kürt Halk Önderini doğrulamıştır. Maraş’ta Alevi Kürtler tarihsel kültürel soykırım projesinin parçası olarak bu katliama uğratıldıkları gibi, dönemsel olarak da askeri faşist darbenin gerçekleşmesine kurban edilmişlerdir. Zaten Kürtler ve Aleviler her zaman provokasyonların kurbanlarıdırlar. Maraş Katliamında da gerçekleşen budur.

Yüzlerini vatanlarına dönmeli
Maraş Katliamı özünde 1937-38’de Dêrsim soykırımının 1978 versiyonudur. Kuşkusuz elli yıl öncesi gibi olamazdı. Ancak Maraş’ı da, Maraşlı Alevi Kürtleri de 1938’in Dêrsim’i gibi çıban olarak gören bir Türk devleti vardır. Türk devleti Alevi Kürtleri Türkleştirmek isterken, karşısında muhalif ve direnen bir toplum görünce buna öfke duymuştur. Maraş’ı da Dêrsim gibi ezip devletin Şark Islahat Planında öngördüğü hedeflere ulaşmak istenmiştir. Maraş Katliamından sonra da Dêrsim katliamından sonraki politika izlenmiştir. Köklü çözüm olarak göç ettirme politikası izlenmiştir. Göçün ekonomik nedenleri olsa da, esas olarak devletin izlediği bilinçli kültürel soykırım politikası sonucudur. Yoksa ekonomik durumu Kürtlerden daha kötü olan Türkler göç ederdi. Kaldı ki Maraş’ta olan, ekonomik olarak bazılarının gurbet ellere gitmesi değildir; tamamen arkasına bakmadan binlerce yıllık ata topraklarını terk etme vardır.

Bu katliama büyük öfke duyan sadece Maraş’ın Alevi Kürtleri değil; Türk’üyle Kürt’üyle tüm Alevi Kürtler, tüm devrimciler ve demokratlar da bu katliama öfke duymaktadır. Bu nedenle katliamın her yıldönümünde Maraş Katliamına yönelik tepkilerini dile getirirler.

Maraş Katliamına öfke duymak kadar, bu katliamın amaçlarına ve sonuçlarına da öfke duymak gerekir. Eğer Türk devleti bu katliamla, baskılarla, özel savaşla Maraş’ı Kürtlerden arındırma politikası izlemişse, o zaman vatanlarını terk edenler yüzlerini vatanlarına dönmelidir. Yoksa Maraş Katliamına öfke duymanın bir anlamı kalmaz. Eğer bu devlet inançları üzerinde baskı yapıp asimile etmek istemişse, inançlara sahip çıkmak ve yaşamak gerekir. Bu devlet Kürtlerin başta dillerini yok edip Türkleştirmek istemişse, o zaman anadiline sahip çıkmak ve anadilini konuşması gerekir.

Katillere Kürtçe ile cevap…
Bundan elli yıl önce Maraş Kürtleri evinde, iş yerinde, her yerde Kürtçe konuşurdu. Türkçe konuşmayı ayıplardı. Kürtçeyi kendi dili görür, Türkçeyi de kendine yabancı görürdü. Tabii ki yüz binlerce yıl bu bölgenin anaları, ataları sadece Kürtçe konuşmuşlardır. Hem de sıcaklığını, içtenliğini, inancının tüm güzelliklerini bu diline yansıtmıştır. Öyle ki, Kürtçenin en güzel üslubu ve şivesi bu bölgede konuşulmuştur. Bugün de hala Maraş’ın Kürtçesi çok güzeldir. Türkçe kelimeler son 30-40 yılda girmiştir. Eğer Maraş Katliamı ve Maraş Kürtleri üzerinde uygulanan politikalara öfke duyacaksak, yapacağımız en önemli şeylerden biri bu dili konuşma ve geliştirmedir. Kürtçeyi yeniden bu toprakların esas dili, anadili haline getirmektir.

Bazı televizyon programlarına katılınıyor. Biraz Kürtçe konuştuktan sonra “İyi konuşmuyorum, Türkçe konuşacağım” deniyor. Bu ruh halini de, bu söylemi de bizlere verdiren soykırımcı Türk devletidir. Kürtçeyi iyi konuştuğu halde böyle diyorlar. Bir kısmı asimile edildiğinden zorlanıp böyle dese de, önemli bir kısmı da Kürtçe konuşmayı ayıpladığı için Kürtçe konuşmayı gerekli görmediği ya da Türkçe konuşmayı sanki bir olumluluk olarak gördüğü için bu söyleme sarılmaktadırlar. Maraş Katliamını yapanlara inat Kürtçe konuşmak önemlidir. Biraz asimile olmuş, dile Türkçe sözcükler girmiş olsa da yine de Kürtçe konuşmak anlamlıdır. Bu, Maraş Katillerine verilecek anlamlı bir cevaptır.

Şehitlerine sahip çıkmalı
Maraş bir soykırımsa, Dêrsim bir soykırımsa o zaman soykırıma nasıl cevap verilecekse öyle cevap verilmelidir. Yeniden küllerinden yaratılır gibi ayağa kalkılmalıdır. Kaldı ki Kürtleri ve Alevileri külleştirmeyi başaramamışlardır. Özellikle Kürt Özgürlük Hareketi’nin 12 Eylül öncesi ve sonrası geliştirdiği mücadele Türk devletinin hevesini kursağında bırakmıştır. Kürtler Alevi’siyle, Sünni’siyle 12 Eylül’e karşı mücadeleyi yükseltmişlerdir. Sadece Maraş’ın Kürt Özgürlük mücadelesinde binden fazla şehidi vardır. Kürt Özgürlük Mücadelesi şahsında hem Kürtlüğe hem de Aleviliğe karşı zulüm uygulayanlara karşı gösterilen direnişe katılmışlardır. Maraş Katliamını yapanlardan böyle hesap sorulmuştur. 12 Eylül politikalarını boşa çıkması, bugün Kürt’ün ve Aleviliğin sözde de olsa kabul edilmesinin sağlanması bu mücadelenin dolaylı ve dolaysız sonuçlarıdır.

Maraş’ı katliamının 35. Yılında Türk devletinin kültürel soykırımcı politikalarını bırakmamak gerekir. Bu toprakları bırakmadığımız, bırakmayacağımız gösterilmelidir. Bu seçimlerde Maraş’ta Alevi ve Kürt kimliğine sahiplenen ve asimilasyona açık karşı çıkan adayları desteklemek, hatta seçtirmekle önemli bir adım atılmalıdır. Bu toprakları bırakmadığımız ve bırakmayacağımız mutlaka gösterilmelidir.

Tüm ideolojiler, siyasetler kadın bedeni üzerine yapılıyor. Kadında doğruyu bulmak için kendi bedeni üzerine ideolojiler yaratıyor.

Neolitik çağ sonrasında erkek egemen zihniyet devletleşmede ki yegâne araç olarak kullandığı kadın köleliğini, aile kurumu ile garanti altına aldığı ve bunu din olgusunu kullanarak kadını hiç çıkamayacağı bir çembere koyduğu birçok kesim tarafından biliniyor ve bundan yola çıkarak tartışıyor olması, kadının yeni teoriler üretmesine neden oldu.

Kimi kesimler, insanlığın doğa karşısında yaşamını kolaylaştırmak, ahlaki ölçülerde yaşamı paylaşmak için kadın ve erkeğin bir araya gelerek, kendi süregenliğini belli bir düzen içerisinde sürdürmek için aile kurmaya ihtiyaç olduğunu savunmuştur. Bunu yaparken aile reisliğine atanan erkek, aslında yaşamı paylaşmak değilde egemenlik kurmak için aile adı altında devletçi bir kurum kurduğunu bir kez daha ispatlamıştır. Ortada yaşamı paylaşmaya dair hiçbir pratik yoktur. Erkek aile reisi ve yöneten olan lider konumundayken, kadın sadece erkeğin emrine amade edilen bir köledir. Bu durum kadına kabul ettirilmiş adeta kanıksatılmış, tersi bir sisteme kendisi dahi karşı çıkmıştır. Erkek koruyan kollayan besleyen olarak tanıtılmış, kadını yaşatmak için gerekirse ölen bir savaşçı, kadınsa onu yaşatmaya çalışan erkeğin kölesi olma anlayışı empoze edilmiştir.

Rol model ise, tanrıçalaşma iyi ve güzel diye nitelendirilen kendisine itaat eden edilgen kadın yaratılmıştır. Karşı çıkan düşünen, sorgulayan kadına ise cadı yaftası yapıştırılarak katletmiş yada aforoz etmiştir.

Kadın ve erkekte var olan eşit güdüler, kadında farklı biçimlerde süslenerek giydirildi ve bu biçimde özgürlüğe bir kez daha kelepçe takıldı. Analık güdüsü, babalık güdüsüne göre daha çok değer biçildi ve kadın çocuk bakmada eve haps edildi. Bunu hem zorla yaptı, hem de kadının kendisine de kabul ettirmek, kanıksatmak için, edebiyatla yaptı, dinle yaptı, müzikle yaptı. Pozitif ayrımcılıkla kadına tanınan bazı haklar, kadının hakkı değilmiş gibi kadına bahşedildi. Babalık ile ilgili ne destanlar yazıldı, ne şiirler, ne dinler, nede devletler bir misyon biçti. Böylelikle erkeğin babalık güdüsü katledilerek, egemen olması için katletme güdüsü güçlendirildi. Doğalında her iki cinsin analık ve babalık güdülerinin güçlü olması gerekirken, kadında daha çok güçlendirildi. Ve böylelikle aslında ana tanrıça yaratma anlayışının da yine egemen olma anlayışından geçtiğini gördük.

Diğer taraftan kadın bu duruma çeşitli şekillerde, karşı savunma geliştirmiş, fakat hakikati bulmada eksik kalmıştır. Kimi kadın hareketleri, anne olmayı ve kadın erkek ilişkisini ret etmiş kendi doğasına ters düşmüştür. Elbette özgürlük arayışında buda bir yöntemdir, çünkü egemen zihniyet iktidarını kaybetmek istemeyecek ve kadının özgürlük arayışında önünü açmayacaktır.

Kadının büyük acılar çektiği, gerek erkek tarafından öldürülmesi, gerekse binlerce yıllık empoze edilen güdüler temelindeki zorlanmalara karşı amansız bir savaş yürütmektedir. Bir çok yol denenmiş, ve bu arayışta daha fazla yük yüklenmiştir. Üretime katılarak, hem evde çalışmış, hem çocuk bakmış, hemde dışarıda çalışarak özgürlük arayışında köleliğe bir adım daha atmıştır. Bu kadar yükü yüklenmiş kadın, ne okuyabilmiş, nede fikir üretebilmiştir. Fikir üretse de, önderlik yapmada başarı sağlayamamıştır. Tüm hakları elinden alınan kadın, çok sevdirilen analık güdüsünü de ret etme noktasına gelmiştir.

Kadın ve erkek arasındaki bu iç savaş, dünyanın yok olacağı dönemin farkına varıncaya kadar sürecektir. Ve yine erkek görecektir bu yok oluşu. Bilim adamların elinde, ve dolayısıyla bilgi devletleşmiştir. Devletler ekolojinin bozulacağını bile bile teknolojiler, bombalar, barajlar yapıyor, dünyayı her gün yok oluşa doğru götürüyor. Erkek, insanlığın sonunun geleceğini bile bile kadını köleleştiriyor. Ve kadın özgürlük arayışında yok oluşu göze alıyor.

Bu iç savaş ya barışı getirecek, ya da yok olmayı getirecek. İnsanlık tarihi, erkeğin çıkardığı savaşlara ve acılara tanıklık etti. Kadın hiçbir savaş tarihini başlatmamıştır. Gerek dinler savaşı, gerekse sınır savaşları erkek tarafından başlatılmıştır. Tüm peygamberler erkek, devletleşme erkek, tanrılar erkek ve dolayısıyla savaşları başlatan bu kadar yok oluşa sebep olan erkek egemen zihniyetidir. Bunun böyle olmasıyla beraber, verilen mücadele cinsler arası savaş değil, erkekle birlikte egemen zihniyete açılan bir savaş olmalı, değişim ve dönüştürücü bir biçimde devrime yürünmelidir. Diğer türlü bu yok oluşda kadınında payı olacaktır. Kadın önce kendini değiştirip dönüştürecek ki dünyaya getirdiği erkek cinsine, insani özgürlüklerin yanında doğada var olan tüm canlıların yaşam özgürlüklerini koruması temelinde bir anlayış empoze etmelidir. Kadın erkek egemen zihniyete karşı, kadın egemen zihniyeti geliştirirse bu yine bir yok oluşa götürecek, değişim ve dönüşümde bir rol almayacaktır. Ve dolayısıyla bir kadın devrimi söz konusu olmayacaktır.

Kürt özgürlük hareketinin başlatmış olduğu demokratik kurtuluş, özgür yaşam şiarı, kadın devrimini yaratma çabası, kadın bilimini tartışıyor olması hakikat arayışı temelinde ve tüm ötekileştirilmiş, köleleştirilmiş kadın ve erkek cinslere ışık olma noktasındadır. Jinoloji yani kadın bilimi üzerinde yapılan araştırmalar hakikat arayışçılarının cinsler arası savaş değil zihniyet savaşı verilmede, erkek egemen zihniyet, erkek ve kadın cinsi tarafından mahkûm edilmiştir. Buda binlerce kadının dikkatini çekmiş ve Kürt özgürlük hareketini çekici kılmıştır. Jinolojiyi tüm kadınlar incelemeli ve özgürlükleri yoldaşlık temelinde erkek ve kadın cinsi birlikte mücadele etmelidir.

—

Hüseyin ALİ

Aleviler on iki imam orucunu tuttular, aşurelerini hak ve hakikat için dağıttılar. Alevilerde on iki imam orucu, on muharrem ve aşure bir inancın tüm kültürel değerlerini içinde barındırıyor. Aleviler Hz. Hüseyin ve on iki imamlar için yas tutarak tüm değerlerini bugünlere kadar taşımışlardır.

Alevilerde yazılı tarih çok çok sınırlıdır. Sözlü tarihle, sazları-sözleriyle ve inanç günlerinde değer ve kültürlerini canlı tutmalarıyla kendilerini çok canlı biçimde var etmişlerdir. Alevilerin tüm baskılara ve zulme rağmen kültürlerini bugüne kadar güçlü tutmaları ve kültürün bizzat güçlü direnişiyle bugünlere gelmeleri inanç değerlerinin nasıl bir yaşam biçimi haline geldiğini gösterir. Ancak binlerce yıl korudukları bu kültür, 1400 yıllık yeni inanç sentezleri bugün kapitalist modernite ve hakim inanç tarafından asimile edilmeye ve ortadan kaldırılmaya çalışılmaktadır.

Yüzyıllar boyu Aleviler kefere, yani kafir görülerek baskı altında tutulmaya, ezilmeye ve inanç değiştirmeye zorlanmıştır. Kefere, dinsiz, imansız görülerek katliamlara uğratılmıştır. Bu, özellikle İslam adına yapılmaya çalışılmıştır. Bir kısım Alevi zulüm altında inançlarını terk ederek Sünni ya da Şia İslamı’nı benimsemiş olsa da, önemli bölümü “Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan” diyerek baş vermiş, ama inançlarından dönmemiştir. Bugünkü Alevi varlığı böyle bir tarihsel direniş sonucunda bugünlere ulaşmıştır.

Dün Aleviler için şöyle böyle denirken, bugün özellikle AKP hükümeti döneminde “Aleviler de İslam dinindendir, o zaman şöyle inanmalı, şöyle ibadet yapmalıdır” dayatması içinde bulunmaktadır. Aleviliğin özgün inancı ve özgün ibadeti başkalaşıma uğratılarak asimile edilmek istenmektedir.

Aleviliği asimile etmek için büyük bir kampanya başlatılmıştır. Bu asimilasyon bir taraftan dışarıdan, özellikle devlet eliyle yapılmak istenirken, içeriden de bazı keklik soylu işbirlikçiler tarafından Alevilik Sünniliğe ve Şialığa doğru götürülmektedir. Alevilik içten ve dıştan tarihinin hiçbir döneminde olmadığı kadar öz kimliklerini, değerlerini ve inançlarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Alevilik kimliğine sahiplenme konusunda yaşanan gelişme, farklı bir kulvara yönlendirilerek başkalaşıma uğratılmış bir Aleviliğe sahiplenmeye evriltilmek istenmektedir.

Ne dünkü “Siz keferesiniz, kafirsiniz, dinsizsiniz, imansızsınız” denilerek yapılan baskı ve zulüm, ne de bugünkü “Siz Sünni ya da Şia gibi ibadet edeceksiniz, İslamsınız, o halde inancınız ve ibadetiniz şu olmalı” dayatması kabul edilecek bir durumdur. Bu her iki yaklaşım da özünde aynıdır.

Dün ezme, yok etme ve inanç değişimine zorlamak için kafir muamelesi yapılırken, bugün politika değiştirildiği için “Siz İslamsınız, şöyle inanmalı ve ibadet etmelisiniz” deniyor. Çünkü dün ezme ve yok etme politikası varken, bugün asimile etme politikası yürütülmektedir. Dünkü zihniyet bugün politika değişikliğine uğramıştır. Ezme döneminde ayrı bir politika, asimile etme döneminde ayrı politika! Tüm Aleviler gözünü açmalı, bu politikaları iyi görmelidir.

Cumhuriyet dönemindeki CHP politikalarıyla AKP politikaları arasında da fark yoktur. Her ikisi de İslamiyet’i iktidar ve devlet dini olarak kullanmıştır, kullanmaktadır. Her ikisi de Aleviliği devlete yedeklemeye ve devletin hizmetine sokmaya çalışmaktadır.

Alevilik devlet ve iktidar dışı bir toplum olduğu için bugüne kadar güzel değerlerini korumuştur. Bu nedenle zulme ve haksızlığa karşı çıkma karakteri hep bariz olmuştur. Devlet; haksızlık, zulüm ve sömürü demektir. Devlet dışı toplum olarak kalmak ise haksızlığa, zulme ve sömürüye karşı olmaktır. Bunlardan daha güzel değer olabilir mi? Şimdi devlet sofrasına oturmak ya da oturmak için can atmak nice oluyor? Devlet sofrasına oturursa Aleviler mi kazanacaktır? Belki bazı Aleviler işbirlikçilik yaparak palazlanabilir; bir kısım Aleviler devlet imkanlarından yararlanır. Zaten kapitalizm çağında bazı Alevilerde bu eğilim gelişmiştir. Bir kısım Alevi kapitalist toplumun tüketim nesnelerinden ve devlet olanaklarından yararlanır. Ancak Alevilik inanç olarak çok şey kaybeder; özünü yitirir. Sosyal ve kültürel boyutunu kaybetmiş, sadece bazı ritüellere gömülmüş bir kabuk olarak kalır. Bu açıdan böyle bir olumsuz duruma düşürülmeden Aleviler içten ve dıştan yürütülen asimilasyon ve devlete yamama politikalarına karşı bir duruş göstermelidirler. Sadece tepkisel çıkışlar değil, tarihsel kültürel değerler ve düşünce planında da bir mücadele yürütmelidirler.

Belki AKP’nin asimilasyon politikasını anlamak daha kolaydır. Ama esas olarak devlet adına CHP’nin Alevi politikası tehlikelidir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan beri Türk ve İslam kimliği yaratmak için planlı ve kapsamlı bir politika yürütüldüğü bilinmektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin en eski kurumlarından biri Diyanet İşleri Başkanlığı’dır. Hatta ilklerdendir. AKP başka konularda CHP ile daha fazla ayrılık gösterse de, özellikle CHP eliyle de olsa Aleviliğin devlete yedeklenmesinden memnundur. Kuşkusuz kendisi Aleviliği asimile etmek ve yedeklemek istemektedir. Esas amacı bu olsa da bunun kısa sürede gerçekleşmeyeceğini görerek CHP’nin Alevi politikasını da ehven-i şer olarak ele almaktadır. AKP’nin itirazı, CHP’nin Alevileri bir politik güç olarak kendi karşısına çıkarmasınadır. “Alevi vatandaşlarımız zaman zaman kullanılıyor” derken, bunu kast etmektedir.

Devlet dışı toplum olarak kalmak ise bugün dünyada yükselen değerdir. Devlet dışı topluma dayalı demokrasi çağına girmiş bulunuyoruz. Aleviler, devlet dışı topluma dayalı demokrasi çağının en güzel demokrasi değeri ve toplumsal tabanıdır. Aleviler şimdi bunun gururunu ve sefasını yaşayacak tutum ve politika içinde olmalıdırlar.

Aleviliğin ilk kez din olarak kabul edileceği yer; Dinler Evi. İsviçre’de gelecek yıl açılacak yedi dinli bir merkez, Aleviler’in ilk kez bir din olarak kabul edilmesi, diğer Müslümanlar’ın olaya bakışı, cami-cemevi projesi hakkındaki düşünceleri…

Cemevleri’nin ibadethane statüsüne alınması gibi talepler; hükümetin Alevi açılımı; Cem Vakfı ve Gülen Cemaati işbirliğiyle yürütülen cami-cemevi projesi… Alevilerle ilgili başlıklar bir süredir gündemin üst sıralarında kendine yer bulurken ilginç bir haber İsviçre’den geldi; 2014’ün Aralık ayında Bern’de açılması planlanan Dinler Evi’nde (Haus der Religionen) Alevilik de yer alacak. Böylece Alevilik kurumsal düzeyde dünyada ilk kez din olarak kabul görecek.

Bu olayın öncüleri politik nedenlerle İsviçre’ye iltica etmiş, kendilerini Alevi aydını olarak tanımlayan ve Aleviliğin İslam’dan farklı bir din olduğunu düşünen bir grup Alevi.

Olayın hikâyesini Bern Alevi Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Mustafa Doğan’dan dinliyoruz.

AYNI BİNADA 7 DİN

Kronolojiyi kısaca aktarmakla başlayalım: İsviçre’nin Bern Kantonu’nda 2002’de bir vakıf kuruluyor; ‘Dinler Evi – Kültürler Diyaloğu’ (Haus der Religionen – Dialog der Kulturen). Vakfın niyeti farklı dinlere, kültürlere sahip toplumlar arasında tüm dünyada yaygınlaşan kutuplaşmaya karşı, bu farklı kesimler arasında bir diyalog kurulmasına katkıda bulunmak.

2006’da, Bern’de toplulukları bulunan altı dinin temsilcilerinin katılımıyla Dinler Evi’ne ait bir merkez inşa edilmesi planlanıyor. Temsilcileri kuruluşta yer alan dinler; Bahailik, Budizm, Hinduizm, Hristiyanlık, İslam ve Yahudilik… 2007’de projeden haberdar olan bir Alevi arkadaş grubu, derneğe başvurup Dinler Evi’nde yer almak istediklerini söylüyor.

ALEVİLİĞİN DİN OLDUĞUNA İKNA ETMEK…

Vakıf, projede yer almak isteyen grubu dinlemeye değer buluyor. İslam’ın beş şartının Alevilik’te yer almaması, buna karşın İslam’da bulunmayan ‘Hızır’ olgusunun merkezi önemi, 30 milyon civarında bir topluluğun söz konusu olması gibi gerekçelerle Aleviler’in talebi uygun bulunuyor.

Bu kısa kronolojinin son maddesinin dikkat çekici bir yanı var. Projede İslam’ı temsilen yer alan, yine ağırlıklı olarak Türkiye’den göç etmiş grup, Aleviliğin aslında İslam’ın bir yorumu olduğunu söyleyerek duruma itiraz edip projeden ayrılıyor. Yerleriniyse Balkanlar’dan göç eden Müslümanlar dolduruyor.

90 ÜYELİ DERNEK

Proje kurumsal yapılar üzerinden yürüdüğü için, Alevi grup 2009’da kendi derneğini kuruyor. Bern Alevi Kültür ve Dayanışma Derneği’nin üye sayısı şu anda 90 kişi. Dört bin civarında üye potansiyelleri olduğunu düşünüyorlar.

Doğan’ın hikâyesi ve anlattıkları, dernek üyelerinin profilini yeterince yansıtıyor; “Dernek kurulduğunda üyesi değildim, bir gün bir toplantıda Almanca konuşma yapmamı rica etmişti arkadaşlar. Aleviliği anlatacaktım. Küçük bir toplantı olacağını sanıyordum ama aralarında kanton yöneticilerinin, akademisyenlerin, sosyal kurum temsilcilerinin bulunduğu 500 civarında kişiyi görünce şaşırdım. O konuşmayı yaparken Alevilikle daha yakından ilgilenmem gerektiğini düşündüm. Bir yıl kadar sonra da üye oldum.”

‘SOSYALİSTİM, ALEVİYİM’

Derneğin niyeti, bir kültür olarak sönmeye başladığını düşündükleri Aleviliği yaşatmak. Fakat işin içine kimi üyelerin kişisel geçmişleri karışınca durum ilginç bir hal alabiliyor bazen. Yine Doğan’dan dinliyoruz; “Mesela 1980 öncesi sol mücadelede yer almış, dine mesafeli birinin, ‘Ben aslında Alevi inancına bağlı değilim, bir sosyalistim’ sözleriyle konuşmaya başladığını görebiliyorsunuz. Çünkü bir yandan eski arkadaşlarının, ‘Vay! Demek dede’nin elini öpeceksin, sosyalistliği bıraktın’ gibi tavırlarından çekiniyorlar, diğer yandan vaktiyle hiç ilgilenmedikleri gerçek bir şeyin ölmemesi için kendilerini borçlu hissediyorlar. Alevilikle ilgili ritüelleri, cem tutmayı, Hızır’ı, dede’nin işlevini yeni öğreniyorlar. Ama yanlış anlaşılmasın; tabii ki üyelerin çoğu Alevilik inancına bağlı kişiler. Bu konuda uzman kişilerimiz de var.”

BERN’İ POLİTİK BİR MERKEZ YAPACAK

Bern’de Dinler Evi projesine, 1954’te ev sahipliği yapılan Dünya Futbol Şampiyonası’nın ardından ikinci ‘Dünya Harikası’ olarak bakanlar var. Çoğu kişi projenin hayata geçmesinin ardından Bern’in Avrupa’nın önemli politik merkezleri arasına gireceğini düşünüyor.

Her dinin temsil edilip etkinliklere katıldığı Dinler Evi’nde, belli miktardaki kirayı ödeyen temsilci derneklerin salonları yer alıyor. Örneğin Alevi derneği 160 metrekarelik salon için ayda iki bin frank öderken mekânın dekorasyonu için 300 bin frank bütçe ayırmış. Tanrılarının çokluğuyla ve ibadethanelerinin görkemiyle bilinen Hindular’ın dekorasyon için harcayacağı para bir milyon frank civarında. Yahudiler kendi ibadethaneleri olduğu için, Bahailer de maddi yükün altına girmek istemedikleri için bir salona sahip değiller.

Her salonun ortak bir avluya açıldığı merkezde ayrıca insanların rahatça buluşacağı kafe türü mekânlar ve büyük bir market de yer alacak.

“CAMİ-CEMEVİ PROJESİ FARKLI YAPILMALI”

Burada aklımıza, bir süre önce Ankara’da inşasına başlanan cami-cemevi projesi geliyor. Doğan, söz konusu projeyle ilgili olarak şunları söylüyor: “Bizim projenin bir kopyası olarak bakıyorum ama kötü bir kopya. Türkiye’de cemevini ibadethane olarak tanırsan, Aleviler’in taleplerini karşılayıp onları örneğin Sunni vatandaşlarınla eşit görürsen bu projenin bir anlamı olabilir. Yoksa var olan olumsuz durumu güçlendirmekten başka bir işe yaramaz. Ayrıca Türkiye’de sadece bu iki inaç yok; Hıristiyanlar, Yahudiler, Ezidiler de var örneğin. En iyisi yeni bir proje yapalım ve Türkiye’de kendini ayrı bir inanç olarak gören her dinin içinde olacağı Dinler Evleri açalım.”

34 yıl önce Maraş’ta katledilen Alevilerin mezarlarının kaybedildiği ortaya çıktı. Katledilenlerin yakınları gerçeği Maraş Belediyesi’ne başvuruları ardından öğrendi.

20-24 Aralık 1978 tarihleri arasında Maraş’ta Alevi yurttaşlara karşı gerçekleştirilen katliamın acısı aradan geçen 34 yıla rağmen dinmiyor. Resmi rakamlara göre 150’den fazla kişinin yaşamını yitirdiği Maraş katliamında katledilen Aleviler dönemin Cumhuriyet Savcılığı’nın defin izni ile Maraş Belediyesi tarafından Şeyh Adil Mezarlığı’na defnedildi.

Özgür Gündem gazetesinin haberine göre mezarlığa defnedilen onlarca Alevinin mezarlarının kaybedildiği ortaya çıktı.

Maraş katliamında yaşamlarını yitiren Kamil Ün, Gülşen Ün, Zekeriya Ün, Ali Ün, Yusuf Lakap, Hasan Öztaş, Hatice Görür, Ali Aslan, Cemal Bayır, Fatma Baz, Yılmaz Baz, Zeynep Aydoğdu, İmam Ergönül, Hüseyin Ergönül, Güley Ergönül, Hacı Bektaş Bozkurt, Mahmut Ünal, Malik Ünver, Mitat Bozkurt ve daha pek çok kişiye ait mezarlar kaybedildi.

Avukat Seyit Sönmez’in müvekkili Veli Bozkurt’un kardeşi Bektaş Bozkurt ve yine katliamda yaşamını yitiren müvekkili Salman Bayır’ın babası Cemal Bayır’ın mezar yerlerinin bildirilmesi için Maraş Belediyesi’ne yaptığı başvuru korkunç gerçeğin açığa çıkmasına neden oldu.

Maraş Belediyesi Başkan Yardımcısı Av. Hasan Kaya imzasıyla Av. Sönmez’e 13 Haziran 2013 tarihinde gönderdiği 10623512-010.05-637-11046 sayılı resmi yazıda, katliamda yaşamını yitiren adı geçen kişilerin mezar yerlerinin tam olarak bilinmediği bildirdi. Belediye Başkan Yardımcısı Kaya’nın yazısında şu ifadeler dikkat çekti: “Bahse konu cenazelerin mezar adası belli olmakla birlikte, definden sonra cenaze yakınları tarafından mezar üzerine herhangi bir baş taşı vs. dikilmediği için mezar yerlerinin tam olarak neresi olduğu tespit edilememiştir.”

Katliamda iki yakınını kaybeden Veli Bozkurt ise defin sırasında kendilerine bir numara verildiğini, bu numara ile birlikte 1986 yılında mezar yerini aradıklarını, ancak o zaman Mezarlıklar Müdürlüğü’nün kendilerine, mezar yerinin bilinmediğini söylediğini ifade etti. Bozkurt, katliam sırasında kendi köyleri olan Kaşanlı’da 16 kişinin katledildiğini belirterek, devletin mezarlarını bulmasını istedi. Bozkurt, “Biz mezarlarımızın bulunmasını istiyoruz” dedi. Maraş katliamında annesini, babasını, ağabeyini yitiren Hayri Ergönül ise, cenazeleri kendilerinin defnettiklerini belirterek, yıllar sonra cenazeleri köylerine götürmek için başvurduklarında ise Belediyenin kendilerine mezarların kayıp olduğunu söylediğini ifade etti.

Defin sırasında kendilerine mezar yerlerini belirten bir numara verildiğini ifade eden Hayri Ergönül, “Maraş katliamında annem Güley, babam İmam, ağabeyim Hüseyin ve evde misafir olan Adıyamanlı bir öğretmen Mahmut Ünal ile Hacı Bektaş Bozkurt bizim evimizde katledildi. Biz o zaman cenazelerimizi kendimiz defnettik. Şimdi mezarlarımızı kendi köyümüze taşımak istiyoruz. Bunun için müracaat ettiğimizde bize mezarlarımızın kaybolduğunu, yerlerinin bilinmediğini söylediler. Biz mezarlarımızın bulunmasını istiyoruz. Bunu için ne gerekiyorsa yapacağız” dedi. Hayri Ergönül, mezarları kaybolan 50-60 kişi daha olduğunu belirtti.

Belediyeden verilen yanıtta, Bektaş Bozkurt’un 29125, Cemal Bayır’ın ise 29165 mezar sıra numarasıyla defnedildiğinin fakat bugün mezar yerlerinin bilinmediğinin ifade edildiğini belirten ailerin avukatı Seyit Sönmez, “Maraş Belediyesi’ne aileler adına yeni başvurular yapacağız, ancak sonuçtan pek umutlu değiliz. Burada manevi bir zarar söz konusudur. Sonuç alamazsak, Anayasa Mahkemesi’ne gerekirse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuracağız. Aileler en azından yakınlarının kemiklerinin bulunmasını talep ediyorlar” dedi. Avukat Sönmez mezarları kaybolan diğer aileler adına da başvuru yapacaklarını söyledi.