Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri, 2021 raporunu açıkladı. Raporda, 2021 yılında işkencenin sokağa taştığına dikkat çekildi. Rapora göre, gözaltı sürecinde işkence gören 10 kişiden 7’si sokakta veya toplumsal gösterilerde işkenceye uğradığını belirtti.
‘BAŞVURULAR 30 YILIN ZİRVESİNE ULAŞTI’
Raporda, TİHV’e yapılan başvuruların 30 yılın zirvesine ulaştığı kaydedildi. Rapora göre, 2021 yılında kendisi veya bir yakını işkence ve diğer kötü muameleye gördüğü için 984 kişi TİHV’e başvurdu. Raporda, başvuruların 616’sının yıl içinde işkenceye maruz kaldığını belirttiğine yer verildi. Rapora göre, gözaltı sürecinde işkenceye maruz kalan 10 kişiden 7’si açık alanda veya toplumsal gösterilerde işkence gördü. Başvurucuların en küçüğü 5 yaşında, en büyüğü ise 76 yaşında olduğu vurgulandı.
BİNE YAKIN KİŞİ İŞKENCE GÖRDÜ
Raporda şu tespitler yapıldı:
“TİHV Temsilcilikleri ve Referans Merkezlerine 2021 yılında 984 bas¸vuru yapıldı. Başvurulardan 915’i kendisi işkence ve diğer kötü muamele gördüğü için başvurdu. Bir yakını işkence gördüğü için başvuranların sayısı ise 57 oldu. Kendisi işkence gördüğü için vakfa başvuran 915 kişiden 871’i Türkiye içinde, 44’ü ise başka bir ülkede işkence gördüğü için başvurdu.
İşkence görenlerin 616’sı 2021 yılı içinde işkence gördüğü için 211’i ise 2016-2020 yılları arasında işkence gördüğü için TİHV’e başvurdu. En çok başvuru 307 kişi ile TİHV İstanbul Temsilciliği’ne gelirken, Van Temsilciliği’ne 263, Diyarbakır Temsilciliği’ne 166, İzmir Temsilciliği’ne 134, Ankara Temsilciliği’ne 66 ve Cizre Referans Merkezi’ne 48 kişi başvurdu.
KADINA YÖNELİK SUÇLAR
Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrencilerin atanmış¸ rektör protestolarıyla başlayan süreç gözaltılar, ihlaller, homofobik söylemler ve LGBTI·+ karşıtı nefret kampanyalarıyla tüm yıla yayıldı. Ocak ve Şubat aylarında öğrenciler ve LGBTI·+’ların İstanbul ve İzmir Temsilciliklerine yoğun başvurusuna yol açtı. İstanbul Sözleşmesi’nin iptali sonrası kadınlara yönelik ihlallerde de artış¸ görülmeye başlandı. Haziran ayında Pride yürüyüşü ve Suruç anmasına yönelik müdahaleler sonrası Haziran ve Temmuz aylarında başvurularda yine belirgin bir artış¸ görüldü.
Türkiye içinde işkenceye maruz kaldığı için başvuru yapan 871 kişinin cinsiyet kimliklerine göre dağılımı incelendiğinde 307 başvurunun (yüzde 35,2) kadın, 527 başvurunun (yüzde 60,5) erkek, 37’sinin (yüzde 4,2) ise bu sınıflama dışında LGBTI·+ olduğu görülüyor. 2020 yılının verileri ile karşılaştırıldığında LGBTI·+ başvurularındaki artış dikkat çekti. 2021 yılında işkence nedeniyle tedavi merkezlerine başvuran kişilerde en küçük yaşın 5, en yüksek yaşın 76 olduğu tespit edildi. Başvuranların yarısından fazlasını 30 yaş ve altı kişiler oluşturdu.
56 ÇOCUK BAŞVURDU
2021 yılında TİHV’e 56 çocuk başvururken, 30’u Türkiye’de, 5’i ise yurt dışında gördüğü işkenceler nedeniyle başvuruda bulundu. Türkiye’de işkence gördüğü için başvuran çocukların 17’sinde işkence gördüğü tarihin 2021 yılı olduğu belirlendi. Çocukların 12’si ev baskınlarında, 11’i kayıt dışı gözaltılardan, 4’ü resmi gözaltılardan, 2’si hapishanede 1’i ise mülteci toplama merkezinde işkenceye maruz kaldığını belirtti.
SİYASİ GÖRÜŞ GÖZALTILARI
Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi doğumlular Türkiye nüfusunun yüzde 30,6’sını oluştururken işkence nedeniyle TİHV’e başvuranlar içinde bu bölgede doğanların oranı yüzde 63,7 oldu. Başvuruların yüzde 89,9’u siyasi düşünce, kimlik veya eylemleri nedeniyle gözaltına alındıklarını belirtti.
SOKAKTA İŞKENCE
2021 yılı içinde gözaltında işkence gören her iki kişiden biri en az iki veya daha fazla birimde işkence gördüğünü belirtirken; 10 başvurucudan 7’si sokakta veya toplumsal gösterilerde, 10 başvurucudan 4’ü araç içinde, yine 10 başvurucudan 4’ü ise emniyet müdürlüklerinde işkenceye maruz kaldı. 2021 yılı içinde en çok işkence olayının yaşandığı tespit edilen resmi gözaltı merkezi İstanbul ve Van Emniyet Müdürlükleri oldu.
CİNSEL İŞKENCE
Başvurucuların önemli kısmının birden çok işkence yöntemine maruz kaldıkları görüldü. 10 başvurucudan 8’inin hakaret ve aşağılamaya, 10 kişiden 7’sinin fiziksel müdahaleye maruz kaldığı belirlenirken, 10 kişiden 5’i de cinsel işkence gördüğünü ifade etti. 10 başvurucudan en az 9’unda travma sonrası stres belirtileri tespit edildi. Başvuruculardan 14’ünün tedavi sürecinde cerrahi müdahaleye gereksinim duyduğu tespit edildi. Raporda, gözaltına alınanların tıbbi değerlendirme sürecinde temel uluslararası düzenlemeler, İstanbul Protokolü ilkeleri ve ulusal düzenlemelerin yanı sıra tıp mesleğinin etik ve mesleki standartlarının dikkate alınmadığı tespiti yapılarak, bu durumun sağlık alanında kalıcı bir sorun hâline geldiği ifade edildi.”
