İrlanda’nın batısındaki Tuam kasabasında, eskiden Katolik Kilisesi’ne ait bir yurdun bulunduğu arazi on yıllardır şüphe altındaydı. Arazide oyun oynayan çocukların ya da inşaat işçilerinin bulduğu kemikler küçük kasabanın sakinleri için tanıdıktı. Burada bir toplu mezar bulunduğundan şüphe ediliyordu.
2015 yılında İrlanda hükümetinin oluşturduğu bağımsız araştırma komisyonunun Salı günü açıkladığı rapor, o dönem yaşanan dehşeti de gözler önüne serdi. Rapora göre sadece Tuam’daki yurtta 978 çocuk hayatını kaybetmişti.
Rapor, mercek altına alınan Katolik Kilisesine bağlı 18 yurtta 1922-1998 yılları arasında yaklaşık 9 bin bebek ve çocuğun yaşamını yitirdiğini ortaya koydu. Bu rakam, yuvalarda barındırılan toplam çocuk sayısının yüzde 15’ine denk geliyordu ve ölenlerin büyük bölümü bir yaşına dahi basmamıştı. Söz konusu yurtlarda bebek ve çocuklarda görülen ölümler, toplum genelindeki bebek ölüm oranlarının iki katından fazlaydı. O dönem ölen birçok çocuğun mezarlarının yeri bilinmiyor.
“Utanç kaynağı” kadın ve çocuklar
Yurtlarda kalanların büyük bölümü, tecavüz dahil, evlilik dışı hamile kalan ve hiçbir geliri bulunmayan bekar kadınlardı. Evlilik dışı çocukların utanç kaynağı olarak görüldüğü toplumda bu kadınların pek fazla bir seçeneği yoktu. Doğan çocuklar bu yurtlarda yetişiyor ya da genelde annesinden izin alınmadan evlatlık veriliyordu.
Tuam’daki yurt arazisinde bulunan toplu mezarda “Burada gömülü olanların anısına” yazısı
Raporda, evlilik dışı ilişkilerin toplumda aşağılandığına, kadınların tecavüze uğramış olsa bile kendi aileleri tarafından dışlandığına işaret edilerek “Devlet ve Kilise bu katı tutuma katkı sağladı, destek verdi, müsamaha gösterdi” saptamasında bulunuyor.
Tahminlere göre bu kuruluşlarda yaklaşık 56 bin bekar kadın ile 57 bin çocuk yaşadı. Raporda bu yurtlarda ilişkilerin soğuk olduğu, kadınlara kaba davranıldığı, hijyenik olmayan koşullarda yaşamak zorunda kaldıklarına da yer veriliyor. Yatakhanelerin tıka basa dolu olduğu, yemeklerin kötü olduğu, tıbbi hizmetler ve çocuklar için okul eğitimi imkanının neredeyse bulunmadığı, genelde rahibelerden oluşan gözetmenlerin de eğitimsiz olduğu, çocuk ölümlerine en çok solunum yolu hastalıkları ile bağırsak-mide enfeksiyonlarının neden olduğu belirtiliyor.
Tuam’da 2018 yılında düzenlenen bir anma ve protesto etkinliği
