İHD Ankara Şubesi, ‘İç Anadolu Bölge Cezaevleri’ başlıklı yıllık raporuna göre, 2022 yılı içerisinde en az 78 tutuklunun yaşamını yitirdiği, 651’i ağır olmak üzere en az bin 517 hasta tutuklunun bulunduğuna dikkat çekildi

İnsan Hakları Derneği (İHD) Ankara Şubesi Hapishaneler Komisyonu, İç Anadolu Bölgesi’nde bulunan cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerini içeren 2022 yılına ait “İç Anadolu Bölgesi Raporu’nu” dernek binasında düzenlediği toplantıyla kamuoyuyla paylaştı. Raporu, İHD Merkez Yürütme Kurulu (MYK) Nuray Çevirmen, İHD Ankara Şube Hapishaneler Komisyonu Üyesi avukat Ümit Can Akbulut ve avukat Mahir Uslu açıkladı.

Rapor, İHD Ankara Şubesi’ne doğrudan gelen başvurular, avukatların cezaevlerine yaptıkları ziyaretler, tutukluların gönderdiği mektuplar ve aileleriyle yaptıkları görüşmelerden derlenen ihlaller sonucunda hazırlandı. Rapora göre, 2022 yılı içerisinde cezaevlerinde en az 78 tutuklu yaşamını yitirdi.

25 tutuklu şüpheli şekilde yaşamını yitirdi

36 tutuklunun hastalıkları nedeniyle vefat ettiğinin belirtildiği raporda, hasta tutuklular içerisinde birinin 70 yaş üzeri ve 4 tutuklunun da 80 yaş üzerinde olduğunu vurgulandı. 6 hasta tutuklunun da ölmeden çok kısa süre önce tahliye edildikleri, 1 tutuklunun ölüm nedeninin bilmediği, 16 tutuklunun intihara sürüklendiğinin vurgulanarak, bu tutuklulardan 2 tanesinin 17 yaşında çocuk, 2’sinin kadın olmak üzere 25 tutuklu şüpheli şekilde yaşamını yitirdiği bilgisi paylaşıldı.

651’i ağır 1517 hasta tutsak var

Cezaevlerinde en az 651’i ağır olmak üzere en az bin 517 hasta tutuklunun bulunduğuna dikkat çekilen raporda, İç Anadolu Bölgesi cezaevlerinde en az 150 tutuklunun sağlık hakkının ihlal edildiği vurgulandı. Raporda, hastane sevklerinin sağlıksız şartlarda yapıldığı, tam teşekküllü hastane ve üniversite hastaneleri tarafından ‘hapishanede kalamaz raporları’ kabul edilmediği ve ağır hasta mahpusların infazların infazları ertelenmediği, ATK bu kararlarda tıbbi ve etik ilkelerin dışında politik karar süreci yürüttüğüne vurgu yapıldı.

Ayrıca Sincan Kadın Kapalı Hapishanesinde yüzde 85 engelli olan ve ağır MS hastası olan bir kadın mahpusun cezaevinde kalabilir raporu verilerek Sincan Kampüs hastanesinde tutulduğuna dikkat çekildi.

73 tutuklu işkence ve kötü muameleye maruz kaldı

2022 yılında İç Anadolu Bölgesi’nde en az 73 tutuklunun işkence veya kötü muameleye maruz kaldığının altı çizildi. Adalet Bakanlığı’nın bu konudaki verileri paylaşmaması, özellikle taşra hapishanelerinden haber alma konusunda yaşanan güçlükler, adli mahpusların yaşadıklarını basına, yetkili makamlara ve insan hakları örgütlerine iletmemesi nedeniyle işkence ve kötü muameleye maruz kalan mahpus sayısının daha fazla olduğu vurgulandı.

Sevk ve sürgünler

En yoğun hak ihlallerinin yaşandığı başlıklardan birinin sevkler olduğuna dikkat çekilen raporda sevklerden çok kısa süre önce tutukluların bilgilendirildiği ve bazen hiç haber verilmeden sevklerin gerçekleştiği belirtildi. Sevk olan tutukluların eşyalarının kendisine teslim edilmediği, sevk sırasında tutukluların çıplak aramaya maruz bırakıldığı belirtildi.

Raporda, Çorum/Sungurlu T Tipi, Afyon 1 Nolu T Tipi, Bafra T Tipi, Bolu F Tipi, Ereğli Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevi’nde açlık grevi eylemlerinin yapıldığına dikkat çekildi.

Sonuç ve öneriler

Raporda yer alan sonuç ve öneriler şöyle:

* Ulusal ve uluslararası insan hakları hukukunda; mahpusların hakları ile ilgili oldukça gelişmiş standartlar olmasına karşın mahpuslar ilgili hakları ve düzenlemeleri doğrudan kullanamamakta, tutuldukları yerlerde bulunan yetkililer aracılığı ile ancak kullanabilmektedir.

*Mahpusun avukat görüşü, arkadaş görüşü ve aile görüşlerinden mahrum bırakılması, yine dışarıyla iletişim bağı olan telefon, faks ve mektup hakkının engellenmesi gibi uygulamalar insanlık onuruna aykırı uygulamalardır.

* BM Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 10. maddesinde açık bir şekilde ‘Özgürlüğünden yoksun bırakılmış kişiler insani muamele ve insanın doğuştan kazandığı insan onuruna saygılı davranış görme hakkına sahiptir’ denilmektedir. İç Anadolu Bölgesindeki cezaevlerinde insanlık onuruna yakışır muamele yapılmamakta ve mahpuslar şiddet, hakaret ve kötü muameleye ve hak ihlallerine maruz kalmakta, hasta olanların tedavileri aksatılmakta, iletişim ve bilgi edinme hakları engellenmektedir.

* Cezaevlerinde son dönemlerde artış gösteren işkence-darp vakalarına son verilmeli, sorumlu olan kişiler hakkında soruşturma açılmalı ve cezai yaptırımlar uygulanmalıdır. Mahpuslara yapılan işkence, onur kırıcı ve kötü muameleler Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile yasaklanmıştır.

* Hapishanelere bağımsız sağlık kurumlarının girmesine ve inceleme yapmasına izin verilmelidir. Hapishanelerin denetiminde başta meslek kuruluşları ve insan hakları örgütleri olmak üzere ilgili kuruluşların yer alacakları şekilde yasal düzenlemeler yapılmalıdır.

* Hakkında yasaklama, toplatma kararı olmayan gazetelerin hapishanelere alınmasının önündeki engeller kaldırılmalı ve temini sağlanarak gazeteler mahpuslara verilmelidir.

* Ailelerinden uzakta olan mahpusların, maddi koşullar ve hastalıklar nedeniyle gelemeyen ailelerine yakın cezaevlerine nakil talepleri kabul edilmelidir.

* Cezaevlerinde meydana gelen intihar vakalarının önüne geçmek için mahpusları ruh ve bedensel bütünlüklerine yönelik tehditler ortadan kaldırılmalı, insan onuruna yaraşır uygulamalar geliştirilmelidir. Gerekli önlemi almayan ve etkisi olan kişiler varsa etkin soruşturmalar yapılmalı ve yaptırımlar uygulanmalıdır.

* Yeterli ve sağlıklı beslenmek temel insan hakkıdır. Sağlık sorunları olan mahpuslar, doktorlarca reçete edilmiş yiyecekleri alma hakkına sahiptirler. Cezaevi idareleri tarafından hasta tutuklu veya hükümlülere diyete uygun yemek sağlanmalıdır.

* Hapishanelerdeki sağlık personeli sayısı arttırılmalıdır. Hastaların havasız, kışın soğuk, yazın sıcak ringler ile hastaneye sevk edilmesi, hastane önlerinde ringler içerisinde saatlerce bekletilmesi uygulamalarına son verilmelidir. Ağır hastaların ring araçları ile değil ambulansla hastanelere sevki sağlanmalıdır. Tek kişilik ring aracı tamamen kaldırılmalıdır.

* Hastaların revire çıkarılmaları, hastaneye sevkleri hızlandırılmalıdır. Teşhis, tedavi ve kontrollerinin uzman hekimler tarafından yapılması sağlanmalıdır.

* Kelepçeli muayene ve tedavi yöntemi uygulamasından vazgeçilmelidir. Bu uygulama nedeniyle birçok hasta mahpusun tedavisi yapılamamaktadır.

* Uluslararası ve ulusal kanunlardan da anlaşılacağı üzere, mahpusların yeterli tıbbi yardım görme hakları mevcuttur. Bununla birlikte, mahpuslar insanlık onuruna saygılı bir biçimde muamele görme ve yaşama hakkına sahiptir. Fakat büyük bir sorun olan ve kamuoyunun vicdanını kanatan hasta mahpusların yaşamış oldukları sorunlar çözüm üretilmeden ortada durmaktadır. Teşhis ve tedavisi yapılmadan adeta işkence çektirilen, hapishanede hayatını kaybeden ya da ölümüne ramak kala bırakılıp kısa sürede hayatını kaybeden insanların olduğu bir toplum, adalete olan inancını da kaybeder. Türkiye hapishanelerinde bulunan hasta mahpusların acil ve kalıcı tedavileri yapılmalı, hapishane koşullarında tedavisi yapılamayan/yapılmayan hasta mahpusların da acilen infazları durdurulmalıdır.”

Kaynak: MA