Kantarma’nın dağlarına kasım düştü, bildiğimiz kasım değildi bu! Rüzgar armut dallarında dolaşıp bir isim aradı, Söğütlü Çayı aktı ama sesi kısıktı, sanki yaşlı bir anne gibi ağıt yaktı, taş duvarlı evin balkonunda bir sandalye boş kaldı. Duvarda asılı, beş telli, atadan kalma bir saz sustu. Kandil sustu, Sultan Sinemilli sustu.
Bugün, 14 Kasım 2026’da, ulu çınar, Büyük Tacım Dede’nin oğlu, bizim Ali Ekber Dedemiz Hakk’a yürüdü.
Zaman değişti, haber tez düştü telefonlarımıza! Biri “Devr-i daim olsun” dedi, biri “Işıklar içinde uyusun”, biri de “Mekanı gönüller, yıldızlar yoldaşı olsun.” Dedi. Hiçbiri yetmedi. Bazı insanlar gidince yalnızca bir can eksilmez. Bir köyün hafızası, bir ocağın sesi, bir yolun canlı tanığı da eksilir. Ali Ekber Dede böyle bir insandı.
1941 yılının Mart ayında Kantarma’ya bağlı Kızılkandil Mezrası’nda dünyaya geldi. Fadime Ana’dan doğma Büyük Tacim Dede’nin dokuz oğlunun üçüncüsüydü. Kızılkandil o zamanlar kırk altı haneli bir köydü. Bir vadinin iki yamacına yaslanmış, aşağısında köylülerin “yazı” dediği geniş bir düzlük, armut ağaçları, orakla biçilen ekinler vardı. Bugün o mezradan geriye birkaç yıkık duvarla birkaç yaşlı ağaç kaldı. Ali Ekber Dede ise oranın her taşını, her karışını ömrünün sonuna kadar avucunun içi gibi bildi. Kantarma’nın hikayesi Kızılkandil idi.
Köyde okul yoktu. İlk harflerini bir köy odasında, “hoca” denilen birinden eski yazıyla öğrendi. Yeni yazıyı da kendi çabasıyla, evde, gece lambasının ışığında söktü. Çocukken ona dünyanın bir öküzün boynuzları üzerinde durduğu, öküz kımıldadıkça yerin sarsıldığı anlatılmış. Yıllar sonra okuyan kardeşleri bunun böyle olmadığını söyleyince ömrü boyunca bırakmayacağı bir ders çıkardı. Bir Alevi sorgulamalı, bilimle düşünmeli. Hep şöyle dedi “Sevgi inancımızın temelidir. Bilim ise yolumuzun ışığıdır.”
Baba evinde merdivenle çıkılan bir yukarı odaya, “ode jur” derlermiş. Duvara gömülü dolabında eski ve yeni yazıyla basılmış kalın kitaplar vardı. Yanlarında babasının, ağabeyi İbrahim’in, Mehmet Mustafa Dede’nin ve kendisinin yazdığı defterler dururdu. Hayyam da oradaydı, Yaşar Kemal de. O dolap bir ailenin yüreği gibiydi.
Gündüzleri toprakla uğraşır, rahmetli ağabeyi Hasan’la öküzleri kağnıya koşar, ekini harmana taşırdı. Altmış yetmiş kara kovanın bakımını kendisi yapar, balı peteğinden kendi eliyle alırdı. İşten artan vakitlerinde kitap okur, saz çalar, deyiş söylerdi. Toprağı da kitabı da aynı sabırla işlerdi.
1963 baharında Malatya’da okuyan kardeşlerini ziyaret edip köye dönüyormuş. Sırtındaki heybede on yedi on sekiz kiloluk bir karasaban demiri varmış. Gece karanlığında, bahar suyuyla kabarmış Söğütlü Çayı’nı geçmesi gerekiyormuş. Akıntı onu birkaç kez alıp götürmüş. Her seferinde o ağır demiri ileri fırlatmış, ipe tutunmuş, yeniden ayağa kalkmış. Gözünü tepedeki köy evlerinin titrek lamba ışıklarından hiç ayırmamış.
Sesini duyan köylüleri Rıza Çeliçe ile Mamoy Hapuluç koşup onu sudan çekip çıkarmışlar. Ceketlerine sarmışlar, eve götürüp ısıtmışlar, başında dualar okumuşlar.
Bu hikayeyi hatırladığımda aynı şeyi düşünürüm. Ali Ekber Dede ömrü boyunca hep o demiri taşıdı. Ağır geldiğinde bile bırakmadı, çünkü onu ayakta tutan oydu. O demir bazen bir kitap oldu, bazen bir saz, bazen de bir yol.
1964 selinden sonra köy yavaş yavaş dağıldı. Kimi Almanya’ya gitti, kimi İstanbul’a, İzmir’e, Mersin’e. Ali Ekber Dede kaldı. 1966’da Şeyho Dede’nin kızı Zöre Ana ile evlendi, yedi evladı oldu. En büyük oğlu Naci’yi yirmi üç yaşında bir trafik kazasında toprağa verdi. Bu acıyı kimseye göstermeden, yıllarca yüreğinde taşıdı.
12 Eylül 1980 darbesinden sonra Kızılkandil’de ayakta kalan son evler de yıkıldı. Kantarma oldu hepsi. 1982 yazında bir sabah baba ocağının etrafını onlarca asker sarmış. Silahlar eve doğrultulmuş, yüzbaşı terörist ve silah arıyormuş.
Ali Ekber Dede ne korkmuş ne öfkelenmiş. Ağaçların altındaki tahta kanepeye minder sermiş, yüzbaşıyı karşısına oturtmuş. Askerlerden biri duvardaki sazı getirince Dede sazı kucağına almış ve Pir Sultan’dan okumuş.
“Şu yalan dünyaya geldim geleli
Gönül senden özge yar bulamadım…”
O sırada başka askerler ode jur’daki kitapları dışarı taşımış, yırtıp ateşe atıyorlarmış. Yüzbaşı bu bilgiyi bu dağın başında nereden edindiğini sorunca Dede yerdeki parçalanmış sayfaları göstermiş. “Bu kitaplardan öğrendim.” Yüzbaşı askerlerine dönmüş “Ali Ekber Dede’nin kitaplarına dokunmayın. Toparlayın, yerine koyun.” Kalan kitaplar böyle kurtulmuş.
Ali Ekber Dede’nin bütün yaşamı bu sahnede saklıdır. Silaha sazla, kitabını yakana sabırla karşılık verdi. Yıllar sonra o günleri anlatırken bile ne lanet etti, ne beddua. Yalnızca “Düşündükçe içim acıyor” dedi. Kini hiç bilmedi, gönülle kazandı.
Büyük Tacim Dede ölmeden birkaç yıl önce oğlunu karşısına aldı. “Oğlum Ali Ekber, sazın, sözün, muhabbetin çok iyi. Ben yaşlandım. Sana el verdim. Benim yerime artık bu erkanı sen yürüteceksin.” Sonra o kadim dille dua etti. “Reke ta reka Xızır bı.” Yolun Hızır yolu olsun, ay ve güneş yoluna ışık olsun.
Büyük Tacim Dede Hakk’a yürüyünce, ocağın yükü Ali Ekber Dede’nin omuzlarına geçti. Bölgede gitmediği köy, tanımadığı aile kalmadı. Atadan kalma beş telli tamburuyla cemler bağladı, küsleri barıştırdı, cenazelerde gülbank çekti. Hurafeden uzak durdu, insanları fikirle aydınlatmaya çalıştı. Onun Aleviliğinde dil, din, ırk ayrımı yoktu, bütün insanlığı kucaklayan bir sevgi vardı “Cenneti bulacağım diye insanlara cehennem hayatı yaşatılmamalıdır.”
Bu sözü söyleyen, dili yasaklanmış bir coğrafyanın çocuğuydu. Oğlunu toprağa vermiş, köyünün yerle bir edilişini görmüş, kitaplarının yanışını izlemiş bir ermişti. İnsan bütün bunları yaşadıktan sonra hala sevgiden söz edebiliyorsa, o sevgi artık bir öğüt değildir, bir yaşamdır.
2008’de geçirdiği felç sol elini ve sol bacağını aldı, saz çalamaz oldu. Sazını evin bir köşesine astı ama yolu bırakmadı. Cenaze erkanlarına katılmayı, kapısına gelene yol göstermeyi, televizyonlarda kültürümüzü anlatmayı sürdürdü. “Sağlığım elverdiği sürece kültürümüze hizmet edeceğim” demişti. Sözünü son nefesine kadar tuttu.
Yıllar boyunca o eve nice canlar mihman oldu. Bugün o ziyaretlerden kalan fotoğraflara bakıyorlar, kimi sessizce, kimi gözleri dolarak. Hepsinin dilinde aynı söz var “O kapıdan misafir gibi girmedik. Kendi ocağımıza döner gibi girdik.” Ali Ekber Dede’nin taş duvarlı evi böyle bir evdi. Kapısı çalınmadan açılır, gelen kim olursa olsun önüne bir çay, bir sohbet, bir gönül konurdu. O evden kimse eli boş dönmedi. Hiç elimiz boş dönmedik. Bir söz, bir dua, bir yol alıp gittik.
Şimdi o balkon boş. Büyük Tacim Dede’nin yüksek sesle okuduğu Hüsniye’nin, Kumru’nun sesi artık yankılanmıyor. Duvardaki saz sessiz. Kantarma’da Sinemilli yolunun eski sesini kendi ağzından duymuş, o sesi kendi diliyle söyleyebilen insanlar birer birer göçüp gidiyor. Bunun ne demek olduğunu bugün belki tam anlayamıyoruz. Bir gün bir torun “Dedemiz nasıl bir insandı, ne anlatırdı, cemde ne söylerdi?” diye sorduğunda anlayacağız. O gün verecek bir cevabımız olsun diye yazıyorum bu satırları.
Ali Ekber Dede’nin bize bıraktığı söz hala ortada duruyor.
“Sıve zu rawa, nifro la ta şirin hılat, êvar la ta rahat dahat.”
Sabah erken kalk, öğlen gün tatlı olur, akşam gün güzel iner.
Senin günün çok erken başladı Dedem, Kızılkandil’in o yoksul sabahlarında. Öğlen vaktin zor geçti ama sen onu yine de tatlılaştırmayı bildin. Bugün akşamın indi. Güzel insin, rahat olsun.
Başta Zöre Ana, evlatları, torunları ve Bakır ailesi olmak üzere Sultan Sinemilli Ocağı’nın bütün canlarına, Kantarma halkına ve tüm dostlara sabır ve başsağlığı diliyorum.
Aşk ile piro… aşk ile..
